Najmiddin Buxoriy Kavkabiy
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 13–14-b. — ziyouz.com
Kavkabiy Najmiddin Buxoriy (? Buxoro — 1532, Eron) — musiqaşunos, şoir, bastakor. Musiqa ilmi va amaliyotining turli masalalariga doyr ilmiy risolalar yozgan. Forobiy, Safiuddin Urmaviy, Omuliy, Abdulqodir Maroğiy va Xöja Yusuf Burhon Andijoniy asarlariga tayangan holda Örta Osiyoda birinçilardan bölib, öz nazariy qaraşlarini zamonasining musiqa amaliyotiga yaqinlaştirişga intilgan. Fors tilidagi «Risolai musiqiy»da ilmi musiqiy, ön ikki maqom tizimiga oid nazariy tuşunçalar berib, turli zarb-usullarning nomini keltirib ta'riflagan, kuyning amaliyotidagi xillari haqida ma'lumot bergan. K. maqomlarni keça-kunduzning qaysi soatlarida ijro etilişi va har xil ruhiy holatdagi kişilarga ta'siri masalalarini bayon etgan. Öz risolasida turli musiqa asboblari, kuylar va maqomlarning paydo bölişi haqida afsonalar, ğazallar keltirib, umuman, qad. Şarq musiqiy estetikasi an'analarini davom ettirgan. Hasan xoja Nisoriy va Darvişali Çangiy ma'lumotiga köra, K. kulliyot, qavl, amal, savt, naqş, rexta va b. şakllarda musiqa asarlari yaratib, maqomlarga mos ğazallar ham bitgan. Şe'rlarida islom va musika mavzuiga yangilik olib kirib, musiqaning ilohiy kuçini tarannum etgan. Alişer Navoiy K.ga iste'dodli yoş şoir sifatida e'tibor bergan. Risolaning nusxalari Sankt-Peterburg, Duşanba, Toşkentdagi şarqşunoslik in-tlarida saqlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАВКАБИЙ Нажмиддин Бухорий (? Бухоро — 1532, Эрон) — мусиқашунос, шоир, бастакор. Мусиқа илми ва амалиётининг турли масалаларига дойр илмий рисолалар ёзган. Форобий, Сафиуддин Урмавий, Омулий, Абдулқодир Мароғий ва Хўжа Юсуф Бурҳон Андижоний асарларига таянган ҳолда Ўрта Осиёда биринчилардан бўлиб, ўз назарий қарашларини замонасининг мусиқа амалиётига яқинлаштиришга интилган. Форс тилидаги «Рисолаи мусиқий»да илми мусиқий, ўн икки мақом тизимига оид назарий тушунчалар бериб, турли зарб-усулларнинг номини келтириб таърифлаган, куйнинг амалиётидаги хиллари ҳақида маълумот берган. К. мақомларни кеча-кундузнинг қайси соатларида ижро этилиши ва ҳар хил руҳий ҳолатдаги кишиларга таъсири масалаларини баён этган. Ўз рисоласида турли мусиқа асбоблари, куйлар ва мақомларнинг пайдо бўлиши ҳақида афсоналар, ғазаллар келтириб, умуман, қад. Шарқ мусиқий эстетикаси анъаналарини давом эттирган. Ҳасан хожа Нисорий ва Дарвишали Чангий маълумотига кўра, К. куллиёт, қавл, амал, савт, нақш, рехта ва б. шаклларда мусиқа асарлари яратиб, мақомларга мос ғазаллар ҳам битган. Шеърларида ислом ва мусика мавзуига янгилик олиб кириб, мусиқанинг илоҳий кучини тараннум этган. Алишер Навоий К.га истеъдодли ёш шоир сифатида эътибор берган. Рисоланинг нусхалари Санкт-Петербург, Душанба, Тошкентдаги шарқшунослик ин-тларида сақланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.