Namangan tumani

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 57–58-b. — ziyouz.com

Namangan tumani — Namangan viloyatidat tuman. 1926 y. 29 sent.da taşkil etilgan. Şarkdan Uyçi, Norin, şim.dan Kosonsoy, Yangikörğon, Çortoq, ğarbdan Töraqörğon, jan.dan Mingbuloq, Andijon viloyatining Baliqçi tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 0,25 ming km2. Aholisi 170,9 ming klşiga yaqin (2003). N.t.da 1 şaharça (Toşbuloq), 12 qişloq fuqarolari yiğini (Boğişamol, Ibrohim Rahmatov, Irvadon, Mirişkor, Oxunboboyev, Tepaqörğon, Xonobod, Şörqişloq, Uzbekistan, Qumqörğon, Ğalça, Ğirvon) bor (2003). Markazi — Toşbuloq şaharçasi.

Tabiati. N.t. yer yuzasi tekislik, adir va döngliklardan iborat bölib, özlaştirilgan daşt zonasiga kiradi. Törtlamçi geologik davrning oqiziq jinslari (lyoss, loy, qum, şağal)dan taşkil topgan. Jan.ga tomon qiya (bal. 400—450). Tumanda yer osti suvi köp. Quriliş materiallaridan ohaktoş, ğişt tayyorlanadigan tuproqlar bor.

Iqlimi quruq subtropik, yozi quruq, issiq, qişi qisqa, sovuq va sernam. Yoğin-soçin kam (300—350 mm), buğlaniş katta. Yanv.ning örtaça t-rasi — G, —3° iyulniki 26,3°. Vegetatsiya davri 236 kun. Ob-havo şaroiti subtropik mevalar (anjir, anor va b.) yetiştiriş uçun qulay. Soy köp, vodiylari toş-şağal b-n qoplangan. Tuproqlari adirlarda tipik va oç böz tuproq, adirlar orasida suğoriladigan ötloqi, botqoq-ötloqi va botqoq tuproqlar tarqalgan. Tumanning şim.dan Şimoliy Farğona kanali, jan. dan Sirdaryo oqib ötadi. Katta Namangan kanali, Yangiariq, Namangansoy, Girvonsoy, Irvadonsoy, Ko-sonsoy kabi suv manbalaridan

Namangan tumani darvozasi. ekinzorlar suğoriladi. Yovvoyi hayvonlardan çiyaböri, quyon va b., quşlardan yovvoyi ördak, yovvoyi kaptar, ola-qanot, qaldirğoç, çumçuq, laylak, boyöğli va b. uçraydi.

Aholisining aksari qismi özbeklar (98,6%), şuningdek, tojik, kirgiz, rus, tatar va b. millat vakillari ham yaşaydi. 1km2 ga örtaça 683 kişi töğri keladi. Şaharliklar 13,7 ming kişi, qişloq aholisi 157,2 ming kişi (2003).

Xöjaligi. Tuman xöjaligi aso-san, q.x.ga ixtisoslaşgan. Sanoat, transport, aloqa korxonalari ham fa-oliyat körsatadi. Paxtaçilik, boğdorçilik, sabzavotçilik, ğallaçilik, çorvaçilik b-n şuğullaniladi. «Mirişkor» qöşma korxonasi, paxta to-zalaş z-di, kiçik va xususiy korxonalar, aksiyadorlik jamiyatlari işlab turibdi. Q.x.ning yetakçi tarmoği — paxtaçilik. Tumanda 13 xöjalikda paxta yetiştiriladi, ipakçilik b-n şuğullanuvçi va sabzavot yetiştiruvçi şirkat xöjaliklari xam bor. 315 fermer xöjaligi 3730 ga yer maydonida faoliyat körsatadi. Şulardan 114 tasi paxtaçilik, 35 tasi ğallaçilik, 47 tasi sabzavotçilik, 78 tasi boğdorçilik, 41 tasi çorvaçilik b-n şuğullanadi. Uşbu fermer xujaliklarida 2316 kişi işlaydi (2003).

2001/2002 öquv yilida 42 umumiy ta'lim maktabida 43 ming öquvçi, 3 ta q.x., sanoat va maxsus iqtisodiy kollej, maxsus iqtisodiy litseylarda 1700 dan ortiq öquvçi ta'lim oldi. Bolalar musiqa maktabi bor. Tuman madaniyat saroyi qoşida aşula va raqs ansambli, «Böston» folklor etno-grafik ansambli faoliyat körsatmoqda. Tumandagi «Yoş texniklar» maskani jamoasi barça tanlovlarda ğolib çiqqan. Tumanda markaziy kutubxona, uning 35 ta filiali, madaniyat saroyi va 12 ta madaniyat uylari mavjud.

Markaziy stadion (15 ming örin), yopiq tennis korti, 14 futbol, 17 basketbol, 21 qöl töpi, 85 voleybol maydoni va maydonçalari, 30 sport zallari işlab turibdi. Jismoniy tarbiya va sport b-n 42 mingdan ziyod kişi mun-tazam şuğullanmoqda. Sport seksiyalari va tögaraklarida 20 mingga yaqin sportçi iştirok etmoqda. N.t.da tuman markaziy kasalxonasi, yukumli kasalliklar, 5 qişloq, 2 xususiy kasalxonalar (630 örin) mavjud. 1 ixtisoslaşgan markaziy poliklinika, 1 tiş davolaş poliklinikasi, 14 qişloq vraçlik punkti, 30 feldşer-akuşerlik punkti, 15 dorixona bor. Tumandagi barça tibbiy muassasalarda 170 vraç, 883 örta tibbiy xodim işlaydi. 1962 y. 10 iyundan «Istiklol» tuman gaz. çikali (adadi 5 ming).

Murodulla Haydarov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

НАМАНГАН ТУМАНИ — Наманган вилоятидат туман. 1926 й. 29 сент.да ташкил этилган. Шаркдан Уйчи, Норин, шим.дан Косонсой, Янгикўрғон, Чортоқ, ғарбдан Тўрақўрғон, жан.дан Мингбулоқ, Андижон вилоятининг Балиқчи туманлари б-н чегарадош. Майд. 0,25 минг км2. Аҳолиси 170,9 минг клшига яқин (2003). Н.т.да 1 шаҳарча (Тошбулоқ), 12 қишлоқ фуқаролари йиғини (Боғишамол, Иброҳим Раҳматов, Ирвадон, Миришкор, Охунбобоев, Тепақўрғон, Хонобод, Шўрқишлоқ, Узбекистан, Қумқўрғон, Ғалча, Ғирвон) бор (2003). Маркази — Тошбулоқ шаҳарчаси.

Табиати. Н.т. ер юзаси текислик, адир ва дўнгликлардан иборат бўлиб, ўзлаштирилган дашт зонасига киради. Тўртламчи геологик даврнинг оқизиқ жинслари (лёсс, лой, қум, шағал)дан ташкил топган. Жан.га томон қия (бал. 400—450). Туманда ер ости суви кўп. Қурилиш материалларидан оҳактош, ғишт тайёрланадиган тупроқлар бор.

Иқлими қуруқ субтропик, ёзи қуруқ, иссиқ, қиши қисқа, совуқ ва сернам. Ёғин-сочин кам (300—350 мм), буғланиш катта. Янв.нинг ўртача т-раси — Г, —3° июлники 26,3°. Вегетация даври 236 кун. Об-ҳаво шароити субтропик мевалар (анжир, анор ва б.) етиштириш учун қулай. Сой кўп, водийлари тош-шағал б-н қопланган. Тупроқлари адирларда типик ва оч бўз тупроқ, адирлар орасида суғориладиган ўтлоқи, ботқоқ-ўтлоқи ва ботқоқ тупроқлар тарқалган. Туманнинг шим.дан Шимолий Фарғона канали, жан. дан Сирдарё оқиб ўтади. Катта Наманган канали, Янгиариқ, Намангансой, Гирвонсой, Ирвадонсой, Ко-сонсой каби сув манбаларидан

Наманган тумани дарвозаси. экинзорлар суғорилади. Ёввойи ҳайвонлардан чиябўри, қуён ва б., қушлардан ёввойи ўрдак, ёввойи каптар, ола-қанот, қалдирғоч, чумчуқ, лайлак, бойўғли ва б. учрайди.

Аҳолисининг аксари қисми ўзбеклар (98,6%), шунингдек, тожик, киргиз, рус, татар ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. 1км2 га ўртача 683 киши тўғри келади. Шаҳарликлар 13,7 минг киши, қишлоқ аҳолиси 157,2 минг киши (2003).

Хўжалиги. Туман хўжалиги асо-сан, қ.х.га ихтисослашган. Саноат, транспорт, алоқа корхоналари ҳам фа-олият кўрсатади. Пахтачилик, боғдорчилик, сабзавотчилик, ғаллачилик, чорвачилик б-н шуғулланилади. «Миришкор» қўшма корхонаси, пахта то-залаш з-ди, кичик ва хусусий корхоналар, акциядорлик жамиятлари ишлаб турибди. Қ.х.нинг етакчи тармоғи — пахтачилик. Туманда 13 хўжаликда пахта етиштирилади, ипакчилик б-н шуғулланувчи ва сабзавот етиштирувчи ширкат хўжаликлари хам бор. 315 фермер хўжалиги 3730 га ер майдонида фаолият кўрсатади. Шулардан 114 таси пахтачилик, 35 таси ғаллачилик, 47 таси сабзавотчилик, 78 таси боғдорчилик, 41 таси чорвачилик б-н шуғулланади. Ушбу фермер хужаликларида 2316 киши ишлайди (2003).

2001/2002 ўқув йилида 42 умумий таълим мактабида 43 минг ўқувчи, 3 та қ.х., саноат ва махсус иқтисодий коллеж, махсус иқтисодий лицейларда 1700 дан ортиқ ўқувчи таълим олди. Болалар мусиқа мактаби бор. Туман маданият саройи қошида ашула ва рақс ансамбли, «Бўстон» фольклор этно-график ансамбли фаолият кўрсатмоқда. Тумандаги «Ёш техниклар» маскани жамоаси барча танловларда ғолиб чиққан. Туманда марказий кутубхона, унинг 35 та филиали, маданият саройи ва 12 та маданият уйлари мавжуд.

Марказий стадион (15 минг ўрин), ёпиқ теннис корти, 14 футбол, 17 баскетбол, 21 қўл тўпи, 85 волейбол майдони ва майдончалари, 30 спорт заллари ишлаб турибди. Жисмоний тарбия ва спорт б-н 42 мингдан зиёд киши мун-тазам шуғулланмоқда. Спорт секциялари ва тўгаракларида 20 мингга яқин спортчи иштирок этмоқда. Н.т.да туман марказий касалхонаси, юкумли касалликлар, 5 қишлоқ, 2 хусусий касалхоналар (630 ўрин) мавжуд. 1 ихтисослашган марказий поликлиника, 1 тиш даволаш поликлиникаси, 14 қишлоқ врачлик пункти, 30 фельдшер-акушерлик пункти, 15 дорихона бор. Тумандаги барча тиббий муассасаларда 170 врач, 883 ўрта тиббий ходим ишлайди. 1962 й. 10 июндан «Истиклол» туман газ. чикали (адади 5 минг).

Муродулла Ҳайдаров.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.