Na'matak
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 119-b. — ziyouz.com
Na'matak (Rosa) — ra'nodoşlar oilasiga mansub butalar turkumi. Böyi 3 m ça. Bargi tok, patsimon murakkab, poyada ketma-ket joylaşadi. Guli xuşböy, rangi har xil, yakka yoki 2—3 tadan örnaşgan. Mevasi şirali, şakli va rangi har xil, gul örnidagi soxta meva içida tukli, bir uruğli yonğoqçalar joylaşgan. N. turlari bir-biridan mevasining şakli, katta-kiçikligi, rangi, novda pöstloğining rangi hamda novdadagi tikanlarning oz-köpligi va joylanişiga qarab farqlanadi. N. örmonlarda ariq yoqalarida, butalar orasida, toğ yon bağirlarida ösadi. Guli çiroyli turlari boğlarda, xiyobonlarda va köçalarda östiriladi.
Itburun na'matak (R. canina) mevasida 4—6%, ba'zan 18% ça S, R2, K, R vitaminlari, 18 mg%ça karotin, 18% ça qand, 2% ça limon kislota, oşlovçi va b. moddalar bölib, tibbiyotda avitaminozning oldini oliş va davolaşda qöllanadi. N.ning manzarali turlari — atirgullardan olinadigan xuşböy efir moyi (atirgul moyi), asosan, parfyumeriyada, undan tayyorlanadigan atirgul suvi (Aqua Rosae) farmatsevtikada dorilarning hidi va mazasini yaxşilaş uçun işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАЪМАТАК (Rosa) — раънодошлар оиласига мансуб буталар туркуми. Бўйи 3 м ча. Барги ток, патсимон мураккаб, пояда кетма-кет жойлашади. Гули хушбўй, ранги ҳар хил, якка ёки 2—3 тадан ўрнашган. Меваси ширали, шакли ва ранги ҳар хил, гул ўрнидаги сохта мева ичида тукли, бир уруғли ёнғоқчалар жойлашган. Н. турлари бир-биридан мевасининг шакли, катта-кичиклиги, ранги, новда пўстлоғининг ранги ҳамда новдадаги тиканларнинг оз-кўплиги ва жойланишига қараб фарқланади. Н. ўрмонларда ариқ ёқаларида, буталар орасида, тоғ ён бағирларида ўсади. Гули чиройли турлари боғларда, хиёбонларда ва кўчаларда ўстирилади.
Итбурун наъматак (R. canina) мевасида 4—6%, баъзан 18% ча С, R2, К, Р витаминлари, 18 мг%ча каротин, 18% ча қанд, 2% ча лимон кислота, ошловчи ва б. моддалар бўлиб, тиббиётда авитаминознинг олдини олиш ва даволашда қўлланади. Н.нинг манзарали турлари — атиргуллардан олинадиган хушбўй эфир мойи (атиргул мойи), асосан, парфюмерияда, ундан тайёрланадиган атиргул суви (Aqua Rosae) фармацевтикада дориларнинг ҳиди ва мазасини яхшилаш учун ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.