Namibiya
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 60–63-b. — ziyouz.com
Namibiya (Namibia), Namibiya Respublikasi (Republic of Namibia) — Afrikaning jan.-ğarbiy qismida joylaşgan davlat. Mayd. 825,4 ming km2. Aholisi 1,8 mln. kişi (2002). Poytaxti — Vindxuk ş. Ma'muriy jihatdan 13 tuman (district)ra bölinadi.
Davlat tuzumi. N. — respublika. Amaldagi konstitutsiyasi 1990 y. 9 fev. da qabul qilingan, unga keyinçalik tu-zatişlar kiritilgan. Davlat boşliği — prezident (1990 y.dan Sem Nuyoma). Konstitutsiyaga binoan u umumiy töğri
ovoz beriş yöli b-n 5 y. muddatga saylanadi, yana bir muddatga qayta saylanişi mumkin. Ammo konstitutsiyaga 1998 y.da kiritilgan tuzatişga muvofiq Sem Nuyoma uçun prezident lavozimida böliş muddatini çeklaş bekor qilindi. Konun çiqaruvçi hokimiyat — ikki palatali parlament (Milliy assambleya va Milliy kengaş). Ijroiya hokimiyatni prezident va hukumat amalga oşiradi. Prezident boş vazir va hukumat a'zolarini tayinlaydi.
Tabiati. N.ning qirğoq çiziği tekis. Yer yuzasining aksari qismi bal. 900—1500 m yassitoğlik bölib, daryo vodiylari va tektonik botiklar mavjud. Eng baland joyi 2600 m (Brandberg toği). Yassitoğlikning şarqiy va şim. çekkalari qiya, ğarbiy çekkasi esa sohil böyi tekisligi — Namib çöliga tik tuşgan. N.ning markazi va jan.dagi keng bukilma quyi kembriy yotqiziqlari b-n tölgan. Foydali qazilmalardan mis, germaniy, qörğoşin-vanadiy, marganets, qalay, volfram konlari bor. Oltin, kumuş, uran rudalari, oltingugurt, rux, sohildan va dengizning sohilga yaqin qismidan olmos xdm qazib olinadi.
Iklimi tropik, juda quruq. Eng issiq oyi — yanv.ning örtaça t-rasi 18— 27°, eng salqin oyi — iyulniki 12—16°. Yillik yoğin sohilda 10—15 mm, şim.- şarqida 500 — 700 mm. Köpgina daryolarida faqat yomğir yoqqan vaqtda suv oqadi. Yirik daryolari: Oranj, Zambezi va Kunene. N. hududining köp qismida tropik çöl va qizğiş qönğir tuproq. Namib çölida ösimlik juda siyrak. Yassitogliklar kserofit butazorlar b-n qoplangan. Balandroq joylar çala çöl va çöl savannasidan iborat. Hayvonlardan endemik kemiruvçilar, haşarotxörlar, naytiş yaşaydi. Viverralar, kiyik, sirtlon uçraydi. Hayvonlarningayrim turlari faqat milliy boğlar va qöriqxonalarda saqlanib qolgan, milliy boğlarning eng kattasi — Etoşa milliy boği.
Aholisi. N. tub joy aholisining aksari qismi bantu tillari oilasiga mansub elatlardan iborat. Gottentot, toğlik damara va buşmenlar ham yaşaydi. Yevropaliklar aholining 7%ni taşkil etadi. Rasmiy tili - ingliz tili. Axrlining 90% xristianlar, qolgan qismi mahalliy an'anaviy dinlarga e'tiqod qiladi. Şaxar aholisi 25%. Yirik şaharlari: Vindxuk, Uolfiş-Bey, Sumeb, Kitmansxup, Oçivarongo.
Tarixi. Qadim zamonlarda N. hududida ovçilik va yovvoyi daraxt mevalarini teriş b-n şuğullanuvçi buşmenlar, köçmançi çorvaçilik b-n şuğullanuvçi gottentotlar hamda toğlik damaralar yaşagan. Taxm. 16-a.dan N. hududiga bantular (gerero, ambo, kavango, yeye, tsvana va b.) kirib kela boşladi. Gererolarning asosiy maşğuloti çorvaçilik bölgan. 18-a. oxirlarida ularni dehqonçilik va çorvaçilik b-n şuğullanuvçi ambolar jan.ga surib yubordi. Namalar b-n toğlik damaralar (gottentotlarning bir guruhi) esa mamlakat jan.da örnaşib oldi. 19-a. boşlarida Kap mustamlakasidan köçib kelgan orlamlar köpgina gerero qabilalarini özlariga böysundirib oldi. Hoz. N. sohiliga dastlab 1484 y.da portugal dengizçilari kelib tuşganlar, şundan söng bir neça asrgaça yevropaliklar bu yerlar b-n deyarli qiziqmaganlar. Faqat 1802 y.dan inglizlar Oranj daryosidan şim. roqda özlarining dast-Vindxuk şahri köçalarida.
labki missiyalarini tuzdilar. 1878 y.da Buyuk Britaniya Okaxanjada qal'a qurib, Uolfiş-Bey atrofini öz mulki deb e'lon qildi. 1884 y.da Germaniya N. hududini Germaniya Jan.-Ğarbiy Afrikasi (JĞA) nomi b-n özining protektoratiga aylantirdi. Mus-tamlakaçilar öz hukmronligini örnatişda afrikalik qabila boşliqlarining özaro adovatidan foydalan-dilar. Gottentot, mbanderu va koua qabilalari mustamlakaçilarga eng köp qarşilik körsatdilar. 1 -jahon uruşi davri (1914—18)da JĞAni Janubiy Afrika Ittifoqi (JAI) bosib oldi. Uruşdan keyin u Millatlar Ligasi ixtiyoridagi mandatlar tarkibiga ki-ritildi. 1920 y.da JĞAni boşqariş mandati JAIga berildi. Şu vaqtdan JAIdagi irqiy tartiblar JĞAga ham joriy böldi. 1925 y.da JĞAda Qonun çiqaruvçi assambleya tuzilib, deputatlikka faqat oq tanlilar saylandi. 2-jahon uruşi (1939—45)dan keyin barça mandat hududlari BMTning xalqaro vasiyligi tarkibiga kiritilişiga qaramay, JAI (1961 y.dan - JAR) JĞAni BMT vasiyligiga berişdan boş tortib keldi. 1949 y.da esa bu hududni JARning viloyati deb e'lon qildi. 1946 y.dan JĞA masalasi BMTning turli organlarida muhokama qilinib, JARning JĞAga nisbatan mustamlakaçilik siyosati qoralandi.
1966 y.da Boş Assambleya qabul qilgan rezolyutsiyada JĞA xalqining öz taqdirini özi hal qiliş va mustaqillikka bölgan huquqlari qayd qilin-di, JĞAni boşqariş uçun JARga berilgan mandat bekor qilinib, bundan keyin bu hududni boşqariş BMTga yuklatildi. 1967 y.da JĞAni boşqariş uçun BMTning maxsus Kengaşi tuzildi va komissar tayinlandi (ammo 1990 y.gaça N.ni JAR boşqardi). 1968 y.da BMT Boş Assambleyasi JĞA xalq-ining istagini hisobga olib, JĞA no-mini N. deb ataş töğrisida qaror qabul qildi va BMTga a'zo davlatlarni namibiyalik vatanparvarlarga yordam berişga da'vat etdi.
1960 y.da tuzilgan SVAPO , (Jan.- Ğarbiy Afrika xalq I taşkiloti) tub joy aholining milliy ozodlik harakatiga boşçilik qildi. 70-y.larning oxirlaridan bu taşkilotning faolligi kuçaydi. U N.ga darhol mustaqillik berilişini va demokratik xalq hukumati tuzilişini talab qildi. Nihoyat, 1990 y. 21 martda N. mustaqil deb e'lon qilindi va N. Respublikasi deb yuritila boşladi. N. — 1990 y.dan BMT va Afrika Birligi taşkiloti a'zosi. 1991 y. 25 dek.da ÖzR suverenitetini tan olgan. Milliy bayrami — 21 mart — Mustaqillik e'lon qilin-tan kun (1990).
Siyosiy partiyalari, kasaba uyuşmalari. Jan.-Ğarbiy Afrika xalq taşkiloti (SVAPO), partiya, 1960 y.da asos solingan; Turixalle demokratik alyansi, partiya, 1977 y.da tuzilgan; Demokratlar kongressi, partiya, 1999 y.da taşkil etilgan; Birlaşgan demokratik front, 1989 y.da tuzilib, 1993 y.da partiyaga aylantirilgan. N. işçilari milliy ittifoqi kasaba uyuşma birlaşmasi, 1971 y.da tuzilgan.
Xöjaligi. N. konçilik sanoati rivojlangan agrar mamlakat. Konçilik sanoati N. iktisodiyotining negizidir. Yalpi içki mahsulotda konçilik sanoati 21,6%, q.x. va baliqçilik 15,4%, qayta işlaş sanoati 6,2%ni taşkil etadi. 20-a.ning 90-y.larida har yili salkam 800 ming karat olmos, 1600 kg oltin, 90 t dan ziyod kumuş, 72 ming t rux, 33 ming t mis, 35 ming t qörğoşin, şuningdek, köp miqdorda uran rudalari, kalay, marganets, volfram, vanadiy, oltin-gugurt qazib olindi. Rangli metallurgiya korxonalari qurilgan. Yiliga örtaça 1 mlrd. kVt-soat elektr energiya hosil qilinadi. Vindxuk, Sumeb va UolfişBeyda yirik issiklik elektr st-yalari bor. Kunene daryosida 320 MVt kuvvatga ega bölgan GES qurilgan.
Konçilikka boğliqbölmagan i.ç. sanoati unçalik yaxşi rivojlanmagan. Çetdan keltirilgan qismlardan maşina va uskunalar yiğadigan z-dlar, yoğoçsozlik korxonalari, baliq uni va konservalari işlab çiqariladigan z-dlar, tyulen yoğini qayta işlaydigan f-ka, oziq-ovqat, yengil sanoat korxonalari mavjud.
K-x.da mexanizatsiyalaşgan yirik tovar fermer (asosan, çorvaçilik) xöjaliklari ustun. Qorakölçilik asosiy örinni egallaydi. Qoramol xam boqiladi. Mamlakat hududining 46% ötloq va yaylovlar b-n band. Yerlarning atigi 1% sun'iy suğorişsiz ekin ekişga yaroqli. Buğdoy, makkajöxori, tariq, supurgi, sabzavot yetiştiriladi. Dengiz böyi aholisi baliqçilik b-n şuğullanadi.
Temir yöllar uz. 2,4 ming km, avtomobil yöllari uz. 41,9 ming km, şundan qattiq qoplamali yöllar — 4,5 ming km. Dengiz portlari: Uolfiş-Bey, Lyuderits. Vindxuk yaqinida xalq-aro aeroport bor. Öz mahsulotining eksport qilinadi. Sanoat va iste'mol tovarlariga bölgan ehtiyojning 80% import hisobiga qondiriladi. Çetga mineral xom aşyo (olmos, uran, turli metallar), çorvaçilik mahsulotlari (göşt, göşt konservalari, baliq) çiqaradi. Çetdan maşina va asbob-us-kuna, keng iste'mol mollari, quriliş materiallari keltiradi. Taşqi savdodagi asosiy mijozlari: JAR, Buyuk Britaniya, AQŞ. Pul birligi — N. dollari.
Zamonaviy tibbiyot va maorif tizimlari endigina yölga qöyila boşladi. Vindxukda Texnika kolleji bor. Il-miy muassasalari: Vindxukda Ilmiy jamiyat, Me'morlik in-ti, Uolfiş-Beyda Ekologiya tadqiqoti departamenti, Vindxukda q.x. departamenti. Vindxukda xalq kutubxonasi, Arxiv va uning kutubxonasi, Davlat muzeyi, Svakop-mund va Lyuderits ş.da muzey bor.
Matbuoti, radioeşittirişi va telekörsatuvi. N.da naşr etiladigan asosiy gaz. va jur.lar: «Algemayne saytung» («Umumiy gazeta», nemis tilida çiqadigan kundalik keçki gaz., 1915 y.dan), «Namib tayme» («Namib vaqti», ingliz, nemis, afrikaans va por-tugal tillarida haftada 2 marta çikadigan gaz., 1958 y.dan), «Namibian» («Namibiyalik», ingliz tilida çika-digan gaz., 1985 y.dan), «Nyu ira» («Yangi davr», ingliz tilida haftada 2 marta çiqadigan hukumat gaz.), «Republikeyn» («Respublikaçi», afrikaans, ingliz va nemis tillarida çiqadigan kundalik gaz., 1977 y.dan), «Namibiya tudey» [«Bugungi Namibiya», ikki haftada 1 marta Luanda (Angola)da çika-digan jur., 1977 y.dan], «SVAPO informeyşn bulletin» («SVAPO axborot byulleteni», oyiga 1 marta çikali). N. axborot agentligi (NAMPA) 1987 y.da taşkil etilgan. N. radioeşittiriş korporatsiyasi, radioeşittiriş va telekörsatuv mahkamasi, 1979 y.da tuzilgan.
Xalq san'ati. N. hududidan qad. qoya rasmlari topilgan. Ular ma'dan böyoqlar b-n yoki öyma usulda bajarilgan. Bir neça ming yillar avval buşmenlar va ularning ajdodlari çizgan bu rasmlarda xilma-xil hayotiy voqealar (ov va jang manzaralari, diniy marosimlar, afsona qahramonlarining işlari) tasvirlangan. 1907 y.da Brandberg toği yaqinidagi Maak ğoridan topilgan qoya naqşi jahonga maşhur bölib, mil. av. 2-ming yillikning örtalariga mansubligi aniklandi va u «Oq ayol» deb nomlandi. N.da an'anaviy turar joylar ibtidoiy (doira şaklidagi devorlari öt, şox-şabba, hayvon terilari b-n yopilgan) çaylalardan iborat. Çayla örtasiga ustun qöyilib, tomi poxol b-n yopiladi. N.da badiiy xunarmandçilik (kulolçilik, kaştaçilik), metalldan qurol, zeb-ziynat (taqinçoq va h.k.) yasaş keng tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАМИБИЯ (Namibia), Намибия Республикаси (Republic of Namibia) — Африканинг жан.-ғарбий қисмида жойлашган давлат. Майд. 825,4 минг км2. Аҳолиси 1,8 млн. киши (2002). Пойтахти — Виндхук ш. Маъмурий жиҳатдан 13 туман (district)ra бўлинади.
Давлат тузуми. Н. — республика. Амалдаги конституцияси 1990 й. 9 фев. да қабул қилинган, унга кейинчалик ту-затишлар киритилган. Давлат бошлиғи — президент (1990 й.дан Сэм Нуйома). Конституцияга биноан у умумий тўғри
овоз бериш йўли б-н 5 й. муддатга сайланади, яна бир муддатга қайта сайланиши мумкин. Аммо конституцияга 1998 й.да киритилган тузатишга мувофиқ Сэм Нуйома учун президент лавозимида бўлиш муддатини чеклаш бекор қилинди. Конун чиқарувчи ҳокимият — икки палатали парламент (Миллий ассамблея ва Миллий кенгаш). Ижроия ҳокимиятни президент ва ҳукумат амалга оширади. Президент бош вазир ва ҳукумат аъзоларини тайинлайди.
Табиати. Н.нинг қирғоқ чизиғи текис. Ер юзасининг аксари қисми бал. 900—1500 м ясситоғлик бўлиб, дарё водийлари ва тектоник ботиклар мавжуд. Энг баланд жойи 2600 м (Брандберг тоғи). Ясситоғликнинг шарқий ва шим. чеккалари қия, ғарбий чеккаси эса соҳил бўйи текислиги — Намиб чўлига тик тушган. Н.нинг маркази ва жан.даги кенг букилма қуйи кембрий ётқизиқлари б-н тўлган. Фойдали қазилмалардан мис, германий, қўрғошин-ванадий, марганец, қалай, вольфрам конлари бор. Олтин, кумуш, уран рудалари, олтингугурт, рух, соҳилдан ва денгизнинг соҳилга яқин қисмидан олмос хдм қазиб олинади.
Иклими тропик, жуда қуруқ. Энг иссиқ ойи — янв.нинг ўртача т-раси 18— 27°, энг салқин ойи — июлники 12—16°. Йиллик ёғин соҳилда 10—15 мм, шим.- шарқида 500 — 700 мм. Кўпгина дарёларида фақат ёмғир ёққан вақтда сув оқади. Йирик дарёлари: Оранж, Замбези ва Кунене. Н. ҳудудининг кўп қисмида тропик чўл ва қизғиш қўнғир тупроқ. Намиб чўлида ўсимлик жуда сийрак. Ясситогликлар ксерофит бутазорлар б-н қопланган. Баландроқ жойлар чала чўл ва чўл саваннасидан иборат. Ҳайвонлардан эндемик кемирувчилар, ҳашаротхўрлар, найтиш яшайди. Виверралар, кийик, сиртлон учрайди. Ҳайвонларнингайрим турлари фақат миллий боғлар ва қўриқхоналарда сақланиб қолган, миллий боғларнинг энг каттаси — Этоша миллий боғи.
Аҳолиси. Н. туб жой аҳолисининг аксари қисми банту тиллари оиласига мансуб элатлардан иборат. Готтентот, тоғлик дамара ва бушменлар ҳам яшайди. Европаликлар аҳолининг 7%ни ташкил этади. Расмий тили - инглиз тили. Ахрлининг 90% христианлар, қолган қисми маҳаллий анъанавий динларга эътиқод қилади. Шахар аҳолиси 25%. Йирик шаҳарлари: Виндхук, Уолфиш-Бей, Цумеб, Китмансхуп, Очиваронго.
Тарихи. Қадим замонларда Н. ҳудудида овчилик ва ёввойи дарахт меваларини териш б-н шуғулланувчи бушменлар, кўчманчи чорвачилик б-н шуғулланувчи готтентотлар ҳамда тоғлик дамаралар яшаган. Тахм. 16-а.дан Н. ҳудудига бантулар (гереро, амбо, каванго, йейе, тсвана ва б.) кириб кела бошлади. Герероларнинг асосий машғулоти чорвачилик бўлган. 18-а. охирларида уларни деҳқончилик ва чорвачилик б-н шуғулланувчи амболар жан.га суриб юборди. Намалар б-н тоғлик дамаралар (готтентотларнинг бир гуруҳи) эса мамлакат жан.да ўрнашиб олди. 19-а. бошларида Кап мустамлакасидан кўчиб келган орламлар кўпгина гереро қабилаларини ўзларига бўйсундириб олди. Ҳоз. Н. соҳилига дастлаб 1484 й.да португал денгизчилари келиб тушганлар, шундан сўнг бир неча асргача европаликлар бу ерлар б-н деярли қизиқмаганлар. Фақат 1802 й.дан инглизлар Оранж дарёсидан шим. роқда ўзларининг даст-Виндхук шаҳри кўчаларида.
лабки миссияларини туздилар. 1878 й.да Буюк Британия Окаханжада қалъа қуриб, Уолфиш-Бей атрофини ўз мулки деб эълон қилди. 1884 й.да Германия Н. ҳудудини Германия Жан.-Ғарбий Африкаси (ЖҒА) номи б-н ўзининг протекторатига айлантирди. Мус-тамлакачилар ўз ҳукмронлигини ўрнатишда африкалик қабила бошлиқларининг ўзаро адоватидан фойдалан-дилар. Готтентот, мбандеру ва коуа қабилалари мустамлакачиларга энг кўп қаршилик кўрсатдилар. 1 -жаҳон уруши даври (1914—18)да ЖҒАни Жанубий Африка Иттифоқи (ЖАИ) босиб олди. Урушдан кейин у Миллатлар Лигаси ихтиёридаги мандатлар таркибига ки-ритилди. 1920 й.да ЖҒАни бошқариш мандати ЖАИга берилди. Шу вақтдан ЖАИдаги ирқий тартиблар ЖҒАга ҳам жорий бўлди. 1925 й.да ЖҒАда Қонун чиқарувчи ассамблея тузилиб, депутатликка фақат оқ танлилар сайланди. 2-жаҳон уруши (1939—45)дан кейин барча мандат ҳудудлари БМТнинг халқаро васийлиги таркибига киритилишига қарамай, ЖАИ (1961 й.дан - ЖАР) ЖҒАни БМТ васийлигига беришдан бош тортиб келди. 1949 й.да эса бу ҳудудни ЖАРнинг вилояти деб эълон қилди. 1946 й.дан ЖҒА масаласи БМТнинг турли органларида муҳокама қилиниб, ЖАРнинг ЖҒАга нисбатан мустамлакачилик сиёсати қораланди.
1966 й.да Бош Ассамблея қабул қилган резолюцияда ЖҒА халқининг ўз тақдирини ўзи ҳал қилиш ва мустақилликка бўлган ҳуқуқлари қайд қилин-ди, ЖҒАни бошқариш учун ЖАРга берилган мандат бекор қилиниб, бундан кейин бу ҳудудни бошқариш БМТга юклатилди. 1967 й.да ЖҒАни бошқариш учун БМТнинг махсус Кенгаши тузилди ва комиссар тайинланди (аммо 1990 й.гача Н.ни ЖАР бошқарди). 1968 й.да БМТ Бош Ассамблеяси ЖҒА халқ-ининг истагини ҳисобга олиб, ЖҒА но-мини Н. деб аташ тўғрисида қарор қабул қилди ва БМТга аъзо давлатларни намибиялик ватанпарварларга ёрдам беришга даъват этди.
1960 й.да тузилган СВАПО , (Жан.- Ғарбий Африка халқ I ташкилоти) туб жой аҳолининг миллий озодлик ҳаракатига бошчилик қилди. 70-й.ларнинг охирларидан бу ташкилотнинг фаоллиги кучайди. У Н.га дарҳол мустақиллик берилишини ва демократик халқ ҳукумати тузилишини талаб қилди. Ниҳоят, 1990 й. 21 мартда Н. мустақил деб эълон қилинди ва Н. Республикаси деб юритила бошлади. Н. — 1990 й.дан БМТ ва Африка Бирлиги ташкилоти аъзоси. 1991 й. 25 дек.да ЎзР суверенитетини тан олган. Миллий байрами — 21 март — Мустақиллик эълон қилин-тан кун (1990).
Сиёсий партиялари, касаба уюшмалари. Жан.-Ғарбий Африка халқ ташкилоти (СВАПО), партия, 1960 й.да асос солинган; Турихалле демократик альянси, партия, 1977 й.да тузилган; Демократлар конгресси, партия, 1999 й.да ташкил этилган; Бирлашган демократик фронт, 1989 й.да тузилиб, 1993 й.да партияга айлантирилган. Н. ишчилари миллий иттифоқи касаба уюшма бирлашмаси, 1971 й.да тузилган.
Хўжалиги. Н. кончилик саноати ривожланган аграр мамлакат. Кончилик саноати Н. иктисодиётининг негизидир. Ялпи ички маҳсулотда кончилик саноати 21,6%, қ.х. ва балиқчилик 15,4%, қайта ишлаш саноати 6,2%ни ташкил этади. 20-а.нинг 90-й.ларида ҳар йили салкам 800 минг карат олмос, 1600 кг олтин, 90 т дан зиёд кумуш, 72 минг т рух, 33 минг т мис, 35 минг т қўрғошин, шунингдек, кўп миқдорда уран рудалари, калай, марганец, вольфрам, ванадий, олтин-гугурт қазиб олинди. Рангли металлургия корхоналари қурилган. Йилига ўртача 1 млрд. кВт-соат электр энергия ҳосил қилинади. Виндхук, Цумеб ва УолфишБейда йирик иссиклик электр ст-ялари бор. Кунене дарёсида 320 МВт кувватга эга бўлган ГЭС қурилган.
Кончиликка боғлиқбўлмаган и.ч. саноати унчалик яхши ривожланмаган. Четдан келтирилган қисмлардан машина ва ускуналар йиғадиган з-длар, ёғочсозлик корхоналари, балиқ уни ва консервалари ишлаб чиқариладиган з-длар, тюлень ёғини қайта ишлайдиган ф-ка, озиқ-овқат, енгил саноат корхоналари мавжуд.
К-х.да механизациялашган йирик товар фермер (асосан, чорвачилик) хўжаликлари устун. Қоракўлчилик асосий ўринни эгаллайди. Қорамол хам боқилади. Мамлакат ҳудудининг 46% ўтлоқ ва яйловлар б-н банд. Ерларнинг атиги 1% сунъий суғоришсиз экин экишга яроқли. Буғдой, маккажўхори, тариқ, супурги, сабзавот етиштирилади. Денгиз бўйи аҳолиси балиқчилик б-н шуғулланади.
Темир йўллар уз. 2,4 минг км, автомобиль йўллари уз. 41,9 минг км, шундан қаттиқ қопламали йўллар — 4,5 минг км. Денгиз портлари: Уолфиш-Бей, Людериц. Виндхук яқинида халқ-аро аэропорт бор. Ўз маҳсулотининг экспорт қилинади. Саноат ва истеъмол товарларига бўлган эҳтиёжнинг 80% импорт ҳисобига қондирилади. Четга минерал хом ашё (олмос, уран, турли металлар), чорвачилик маҳсулотлари (гўшт, гўшт консервалари, балиқ) чиқаради. Четдан машина ва асбоб-ус-куна, кенг истеъмол моллари, қурилиш материаллари келтиради. Ташқи савдодаги асосий мижозлари: ЖАР, Буюк Британия, АҚШ. Пул бирлиги — Н. доллари.
Замонавий тиббиёт ва маориф тизимлари эндигина йўлга қўйила бошлади. Виндхукда Техника коллежи бор. Ил-мий муассасалари: Виндхукда Илмий жамият, Меъморлик ин-ти, Уолфиш-Бейда Экология тадқиқоти департаменти, Виндхукда қ.х. департаменти. Виндхукда халқ кутубхонаси, Архив ва унинг кутубхонаси, Давлат музейи, Свакоп-мунд ва Людериц ш.да музей бор.
Матбуоти, радиоэшиттириши ва телекўрсатуви. Н.да нашр этиладиган асосий газ. ва жур.лар: «Альгемайне цайтунг» («Умумий газета», немис тилида чиқадиган кундалик кечки газ., 1915 й.дан), «Намиб тайме» («Намиб вақти», инглиз, немис, африкаанс ва пор-тугал тилларида ҳафтада 2 марта чикадиган газ., 1958 й.дан), «Намибиан» («Намибиялик», инглиз тилида чика-диган газ., 1985 й.дан), «Нью ира» («Янги давр», инглиз тилида ҳафтада 2 марта чиқадиган ҳукумат газ.), «Републикейн» («Республикачи», африкаанс, инглиз ва немис тилларида чиқадиган кундалик газ., 1977 й.дан), «Намибия тудей» [«Бугунги Намибия», икки ҳафтада 1 марта Луанда (Ангола)да чика-диган жур., 1977 й.дан], «СВАПО информейшн буллетин» («СВАПО ахборот бюллетени», ойига 1 марта чикали). Н. ахборот агентлиги (НАМПА) 1987 й.да ташкил этилган. Н. радиоэшиттириш корпорацияси, радиоэшиттириш ва телекўрсатув маҳкамаси, 1979 й.да тузилган.
Халқ санъати. Н. ҳудудидан қад. қоя расмлари топилган. Улар маъдан бўёқлар б-н ёки ўйма усулда бажарилган. Бир неча минг йиллар аввал бушменлар ва уларнинг аждодлари чизган бу расмларда хилма-хил ҳаётий воқеалар (ов ва жанг манзаралари, диний маросимлар, афсона қаҳрамонларининг ишлари) тасвирланган. 1907 й.да Брандберг тоғи яқинидаги Маак ғоридан топилган қоя нақши жаҳонга машҳур бўлиб, мил. ав. 2-минг йилликнинг ўрталарига мансублиги аникланди ва у «Оқ аёл» деб номланди. Н.да анъанавий турар жойлар ибтидоий (доира шаклидаги деворлари ўт, шох-шабба, ҳайвон терилари б-н ёпилган) чайлалардан иборат. Чайла ўртасига устун қўйилиб, томи похол б-н ёпилади. Н.да бадиий хунармандчилик (кулолчилик, каштачилик), металлдан қурол, зеб-зийнат (тақинчоқ ва ҳ.к.) ясаш кенг тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.