Namud
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 67-b. — ziyouz.com
Namud (fors. — köriniş, namoyon böliş) — makom aşula yöllarida muayyan şö'baning boşqa şö'balarda işlatiladigan kuy tuzilmasi. Har bir N. şö'baning boş kuy jumlalaridan olinib, şu va b. makom qismlarida avj sifatida foydalanişi mumkin. N.lar foydalaniladigan şö'ba tarkibidagi kuy va doyra usuliga moslab olinadi hamda maqomlarning muhim şakllantiruvçi vositasi sanaladi. Şaşmaqomda N.lar soni öndan ortiq bölib, Saraxbor, Talqin va Nasr şö'balari asosida yuzaga kelgan. Ular Uzzol, Uşşoq, Muxayyari Çorgoh, Bayot, Navo, Oraz, Dugoh, Segoh, Nasrulloyi va b. N.laridir. Bulardan Uzzol N.i — Buzruk va Rost maqomlari, Uşşoq N.i — Buzruk, Rost makrmlari, Muxayyari Çorgoh N.i. — Buzruk, Rost, Segoh va Iroq maqomlari, Navo N.i va Oraz N.i — Navo va Segoh maqomlari, Segoh N.i — Rost va Segoh maqomlari, Nasrulloyi N.i — Buzruk va Segoh maqomlarining şö'balarida avj örnida işlatiladi. N.lardan bastakorlarning yirik şakldagi kuy va aşulalarida qam keng foydalanilgan. Asarlarda örniga qarab muayyan N.ning kuy-ohanglari, vazni va hajmi böyiça turliça körinişlari işlatilişi mumkin. Maqom, şuningdek, mumtoz aşula va çolgu yöllarida öxşaş uslubda foydalanadigan boşka maxsus kuy tuzil malaridan Zebo pari va Turk avjlari N.lar qatorida örin tutadi.
Ad.: Rajabov I., Maqomlar masalasiga doyr, T., 1963.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАМУД (форс. — кўриниш, намоён бўлиш) — маком ашула йўлларида муайян шўъбанинг бошқа шўъбаларда ишлатиладиган куй тузилмаси. Ҳар бир Н. шўъбанинг бош куй жумлаларидан олиниб, шу ва б. маком қисмларида авж сифатида фойдаланиши мумкин. Н.лар фойдаланиладиган шўъба таркибидаги куй ва дойра усулига мослаб олинади ҳамда мақомларнинг муҳим шакллантирувчи воситаси саналади. Шашмақомда Н.лар сони ўндан ортиқ бўлиб, Сарахбор, Талқин ва Наср шўъбалари асосида юзага келган. Улар Уззол, Ушшоқ, Мухайяри Чоргоҳ, Баёт, Наво, Ораз, Дугоҳ, Сегоҳ, Насруллойи ва б. Н.ларидир. Булардан Уззол Н.и — Бузрук ва Рост мақомлари, Ушшоқ Н.и — Бузрук, Рост макрмлари, Мухайяри Чоргоҳ Н.и. — Бузрук, Рост, Сегоҳ ва Ироқ мақомлари, Наво Н.и ва Ораз Н.и — Наво ва Сегоҳ мақомлари, Сегоҳ Н.и — Рост ва Сегоҳ мақомлари, Насруллойи Н.и — Бузрук ва Сегоҳ мақомларининг шўъбаларида авж ўрнида ишлатилади. Н.лардан бастакорларнинг йирик шаклдаги куй ва ашулаларида қам кенг фойдаланилган. Асарларда ўрнига қараб муайян Н.нинг куй-оҳанглари, вазни ва ҳажми бўйича турлича кўринишлари ишлатилиши мумкин. Мақом, шунингдек, мумтоз ашула ва чолгу йўлларида ўхшаш услубда фойдаланадиган бошка махсус куй тузил маларидан Зебо пари ва Турк авжлари Н.лар қаторида ўрин тутади.
Ад.: Ражабов И., Мақомлар масаласига дойр, Т., 1963.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.