Napoleon III
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 71-b. — ziyouz.com
Napoleon III NAPOLEON III, Lui Napoleon Bonapart (1808—73) — Fransiya imperatori (1852—70). Napoleonning jiyani. N. III Şveysariya, Italiya va b. mamlakatlarda quvğinlikda hayot keçirgan (1848). 1836 va 1840 y.larda Fransiyada hokimiyatni qölga olişga urinib körgan. 1840 y.da Gam kal'asiga bir umr qamoqqa hukm qilingan. 1846 y. Buyuk Britaniyaga qoçgan. 1848 y. fev. inqilobidan söng Fransiyaga qaytib kelgan hamda yirik sarmoyadorlarning diktatorlik rejimiga intilişidan foydalanib, 1848 y. 10 dek.da respublika prezidenti qilib saylangan. 1851 y. 2 dek.da inqilobga qarşi davlat töntarişi qilib, qonun çiqaruvçi majlisni tarqatib yuborgaç, butun hokimiyat prezident qöliga ötgan. N.III nomi b-n imperator deb e'lon qilingan (1852 y. 2 dek.). Fransiya N.Ş hukmronligi davrida Qrim uruşida, Avstriya-Italiya-Fransiya uruşi (1859) da, Hindixitoy (1858-62), Suriya (1860—61), Meksika (1862—67) va b. mamlakatlarga qilingan intervensiyalarda qatnaşgan. Fransiya-Prussiya uruşi (Sedan jangi)da prusslarga asir tuşgan (1870.2.9.) Parijdagi 1870 y. sent. inqilobi natijasida taxtdan agdarilgan. Umrining oxirigaça Angliyada yaşagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАПОЛЕОН III, Луи Наполеон Бонапарт (1808—73) — Франция императори (1852—70). Наполеоннинг жияни. Н. III Швейцария, Италия ва б. мамлакатларда қувғинликда ҳаёт кечирган (1848). 1836 ва 1840 й.ларда Францияда ҳокимиятни қўлга олишга уриниб кўрган. 1840 й.да Гам калъасига бир умр қамоққа ҳукм қилинган. 1846 й. Буюк Британияга қочган. 1848 й. фев. инқилобидан сўнг Францияга қайтиб келган ҳамда йирик сармоядорларнинг диктаторлик режимига интилишидан фойдаланиб, 1848 й. 10 дек.да республика президенти қилиб сайланган. 1851 й. 2 дек.да инқилобга қарши давлат тўнтариши қилиб, қонун чиқарувчи мажлисни тарқатиб юборгач, бутун ҳокимият президент қўлига ўтган. Н.III номи б-н император деб эълон қилинган (1852 й. 2 дек.). Франция Н.Ш ҳукмронлиги даврида Қрим урушида, Австрия-Италия-Франция уруши (1859) да, Ҳиндихитой (1858-62), Сурия (1860—61), Мексика (1862—67) ва б. мамлакатларга қилинган интервенцияларда қатнашган. Франция-Пруссия уруши (Седан жанги)да пруссларга асир тушган (1870.2.9.) Париждаги 1870 й. сент. инқилоби натижасида тахтдан агдарилган. Умрининг охиригача Англияда яшаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.