Naqş
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 123-b. — ziyouz.com
Naqş — 1) Şarq xalqlari musiqaga xos bezak nomlaridan biri; 2) Ön ikki maqom tizimi tarkibida uçraydigan musiqiy şakllardan biri. Xöja Abdulqodir Maroğiy (14-a.)ning Safiuddin al-Urmaviy (13-a.) asariga yozgan şarhida N. 14 xil musiqiy janr va şakllar qatorida keltirilgan. Najmiddin Kavkabiynmt yozişiça, N. murakkab şakldagi ikki baytni qamrab oladigan kiçik hajmdagi asar sifatida ta'riflagan. N.lar far', turk-zarb, foxtazarb kabi qad. doyra usullari asosida bastalagan. «Ğiyos ul-lu-ğat» (19-a.)ga köra N. şakli xurosonlik badihagöy baxşilar ijodi b-n boğliq qolda yuzaga kelgan. Ötmişda Ustod Şodiy, Abdurahmon Jomiy, Alişer Navoiy, Kavkabiy, Feruz va b.ning N.lari maşhur bölgan. Şaşmaqom tarkibidan örin olgan N.lar bizgaça umumiy (tarona) nomi yetib kelgan. Şu jumladan, Nasri Bayot Taronasi, Nasri Uşşoq Taronasi, Segoh Taronasi kabi aşula yöllarida N. xususiyatlari namoyon böladi. Xorazm maqomlari aytim yöllaridagi N. esa öz nomi b-n yuritiladi.
Ravşan Yunusov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАҚШ — 1) Шарқ халқлари мусиқага хос безак номларидан бири; 2) Ўн икки мақом тизими таркибида учрайдиган мусиқий шакллардан бири. Хўжа Абдулқодир Мароғий (14-а.)нинг Сафиуддин ал-Урмавий (13-а.) асарига ёзган шарҳида Н. 14 хил мусиқий жанр ва шакллар қаторида келтирилган. Нажмиддин Кавкабийнмт ёзишича, Н. мураккаб шаклдаги икки байтни қамраб оладиган кичик ҳажмдаги асар сифатида таърифлаган. Н.лар фаръ, турк-зарб, фохтазарб каби қад. дойра усуллари асосида басталаган. «Ғиёс ул-лу-ғат» (19-а.)га кўра Н. шакли хуросонлик бадиҳагўй бахшилар ижоди б-н боғлиқ қолда юзага келган. Ўтмишда Устод Шодий, Абдураҳмон Жомий, Алишер Навоий, Кавкабий, Феруз ва б.нинг Н.лари машҳур бўлган. Шашмақом таркибидан ўрин олган Н.лар бизгача умумий (тарона) номи етиб келган. Шу жумладан, Насри Баёт Таронаси, Насри Ушшоқ Таронаси, Сегоҳ Таронаси каби ашула йўлларида Н. хусусиятлари намоён бўлади. Хоразм мақомлари айтим йўлларидаги Н. эса ўз номи б-н юритилади.
Равшан Юнусов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.