Narpay tumani

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 77–78-b. — ziyouz.com

Narpay tumani - Samarqand viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent.da taş-kil etilgan. Viloyatning jan.da joylaşgan. Şarq va ğarbdan viloyatning Kattaqörğon, Paxtaçi, şim.dan Navoiy viloyatining Xatirçi tumani, jan. dan Nurobod tumani, Qaşqadaryo viloyati b-n çegaradoş. Mayd. 0,44 ming km2. Aholisi 152 ming kişi (2003). Tumanda 1 şahar (Oqtoş), 1 şaharça (Mirbozor), 9 qişloq fuqarolar yiğini (Islomşoir, Kosagaron, Olti-öğil, Çaqar, Yangirabot, Yangiqörğon, Qadim, Qoraköl, Qorasiyrak) bor. Markazi — Oqtoş ş.

Tabiati. Tuman hududining jan.- ğarbi Qarnob çöli, markaziy qismi va şim.-şarqida Ziyovuddin-Zirabuloq toğlari, toğ oralaridagi soylik va botiqlardan iborat.

Yer yuzasi, asosan, uçlamçi davr çökindi jinslaridan taşkil topgan. Bu yer neogen davrigaça dengiz bölgan. Neogen davridagi alp orogenetik ja-rayoni ta'sirida vodiy quruqlikka aylangan. Iklimi keskin kontinental. Yozi jazirama issiq va quruq, qişi sovuq. Yillik örtaça t-ra yanv.da — 1,9°, iyulniki 27,2°. Eng yuqori t-ra 44°, eng past t-ra —35°. Vegetatsiya davri 200 kun. Yillik yoğin miqdori 200 mm. Yoğinning köp qismi bahor va qişda tuşadi. Şim. çegarasi böylab Za-rafşon daryosi oqib ötadi. Soy va jil-ğalar yozda qurib qoladi. Kds. Narpay kapali tuman hududidan ötgan. Tuproqlari suğoriladigan böz tuproq, ba'zi joylarda şörlangan tuprokdar, toğ etagi qiya tekisliklarida oç böz tuproq, asl böz tuproqlar uçraydi. Yovvoyi ösimliklardan paşmakşöra, oqşöra, buğdoyiq, qamiş, rövak, şörajriq, kampirsoç, itgunafşa, yulğun va b. ösadi. Yovvoyi hayvonlardan böri, tulki, quyon, çiyaböri, jayra, jayran va b. uçraydi. Quşlardan söfitörğay, loy-xörak, çuğurçiq., zarğaldoq, qirğovul; sudraluvçilardan gekkon kaltakesagi, toşbaqa, sariq ilon, eçkemar; kemi-ruvçilardan körsiçqon, kiçik qöşoyoq, qumsiçqon, tipratikan, kalamuş va b. bor.

Aholisi, asosan, özbeklar; qozoq., rus, tatar va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 345 kişi (2003).

Xöjaligi. Tuman xöjaligining asosiy tarmoklari — paxtaçilik, ğallaçilik, çorvaçilik, ipakçilik, sab-zavotçilik. 5364 dehqon xöjaligi mavjud. Tumanda «Zirabuloqpaxta», «Oqtoşdon», Zirabuloq tajribasinov z-di, «Oqtoşnon», «Salomatlik» korxonalari, 10 qişloq quriliş k-ti, Zirabuloq magistral gaz yöllaridan foydalaniş boşqarmasi, Nar-pay va Zirabuloq MTP aksiyadorlik jamiyatlari, 2 avtotransport korxonasi, Oqtoş va Mirbozor dehqon bozorlari, savdo, madaniy va maişiy xizmat körsatiş şoxobçalari bor. Umumiy ekin mayd. 21962 ga, şu jumladan, suğoriladigani 20640 ga. 1322 ga lalmikor yerlar, 802 ga boğlar, 779 tokzorlar, 515 ga tutzorlar b-n band. Tuman hududidan respublika ahamiyatidagi avtomobil yöli, t.y. (Zirabuloq t.y. stansiyasi) ötgan.

Maişiy xizmat va kasb-hunar kolleji, 68 umumiy ta'lim maktabi, 47 jamoat kutubxonasi, 26 madaniyat uyi, Mirbozor xalq muzeyi, 560 örinli markaziy kasalxona, 3 poliklinika, 15 qişloq vraçlik punkti, 2 qişloq vraçlik ambulatoriyasi, 39 feldşer-akuşerlik punkti, şoşilinç tibbiy yordam körsatiş markazi faoliyat körsatadi. 1932 y.dan «Paxtakor ovozi» tuman gaz. çiqadi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

НАРПАЙ ТУМАНИ - Самарқанд вилоятидаги туман. 1926 й. 29 сент.да таш-кил этилган. Вилоятнинг жан.да жойлашган. Шарқ ва ғарбдан вилоятнинг Каттақўрғон, Пахтачи, шим.дан Навоий вилоятининг Хатирчи тумани, жан. дан Нуробод тумани, Қашқадарё вилояти б-н чегарадош. Майд. 0,44 минг км2. Аҳолиси 152 минг киши (2003). Туманда 1 шаҳар (Оқтош), 1 шаҳарча (Мирбозор), 9 қишлоқ фуқаролар йиғини (Исломшоир, Косагарон, Олти-ўғил, Чақар, Янгиработ, Янгиқўрғон, Қадим, Қоракўл, Қорасийрак) бор. Маркази — Оқтош ш.

Табиати. Туман ҳудудининг жан.- ғарби Қарноб чўли, марказий қисми ва шим.-шарқида Зиёвуддин-Зирабулоқ тоғлари, тоғ ораларидаги сойлик ва ботиқлардан иборат.

Ер юзаси, асосан, учламчи давр чўкинди жинсларидан ташкил топган. Бу ер неоген давригача денгиз бўлган. Неоген давридаги альп орогенетик жа-раёни таъсирида водий қуруқликка айланган. Иклими кескин континентал. Ёзи жазирама иссиқ ва қуруқ, қиши совуқ. Йиллик ўртача т-ра янв.да — 1,9°, июлники 27,2°. Энг юқори т-ра 44°, энг паст т-ра —35°. Вегетация даври 200 кун. Йиллик ёғин миқдори 200 мм. Ёғиннинг кўп қисми баҳор ва қишда тушади. Шим. чегараси бўйлаб За-рафшон дарёси оқиб ўтади. Сой ва жил-ғалар ёзда қуриб қолади. Кдц. Нарпай капали туман ҳудудидан ўтган. Тупроқлари суғориладиган бўз тупроқ, баъзи жойларда шўрланган тупрокдар, тоғ этаги қия текисликларида оч бўз тупроқ, асл бўз тупроқлар учрайди. Ёввойи ўсимликлардан пашмакшўра, оқшўра, буғдойиқ, қамиш, рўвак, шўражриқ, кампирсоч, итгунафша, юлғун ва б. ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан бўри, тулки, қуён, чиябўри, жайра, жайран ва б. учрайди. Қушлардан сўфитўрғай, лой-хўрак, чуғурчиқ., зарғалдоқ, қирғовул; судралувчилардан геккон калтакесаги, тошбақа, сариқ илон, эчкемар; кеми-рувчилардан кўрсичқон, кичик қўшоёқ, қумсичқон, типратикан, каламуш ва б. бор.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар; қозоқ., рус, татар ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 345 киши (2003).

Хўжалиги. Туман хўжалигининг асосий тармоклари — пахтачилик, ғаллачилик, чорвачилик, ипакчилик, саб-завотчилик. 5364 деҳқон хўжалиги мавжуд. Туманда «Зирабулоқпахта», «Оқтошдон», Зирабулоқ тажрибасинов з-ди, «Оқтошнон», «Саломатлик» корхоналари, 10 қишлоқ қурилиш к-ти, Зирабулоқ магистрал газ йўлларидан фойдаланиш бошқармаси, Нар-пай ва Зирабулоқ МТП акциядорлик жамиятлари, 2 автотранспорт корхонаси, Оқтош ва Мирбозор деҳқон бозорлари, савдо, маданий ва маиший хизмат кўрсатиш шохобчалари бор. Умумий экин майд. 21962 га, шу жумладан, суғориладигани 20640 га. 1322 га лалмикор ерлар, 802 га боғлар, 779 токзорлар, 515 га тутзорлар б-н банд. Туман ҳудудидан республика аҳамиятидаги автомобиль йўли, т.й. (Зирабулоқ т.й. станцияси) ўтган.

Маиший хизмат ва касб-ҳунар коллежи, 68 умумий таълим мактаби, 47 жамоат кутубхонаси, 26 маданият уйи, Мирбозор халқ музейи, 560 ўринли марказий касалхона, 3 поликлиника, 15 қишлоқ врачлик пункти, 2 қишлоқ врачлик амбулаторияси, 39 фельдшер-акушерлик пункти, шошилинч тиббий ёрдам кўрсатиш маркази фаолият кўрсатади. 1932 й.дан «Пахтакор овози» туман газ. чиқади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.