Nasafiy
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 84-b. — ziyouz.com
Nasafiy NASAFIY, Abu Hafs Najmiddin Umar ibn Muhammad (1069—1142) — tarixçi, faqih, tilşunos, muhaddis, mufassir olim. Uning musulmon qonunşunosligiga doir «al-Manzumat an-nasafiya fil-xilofiyot» («Kelişmovçiliklar borasida Nasafiyning nazmiy asari»), «Aqoid an-nasafiy» («Nasafiy aqoidi»), şariat qonunlari va Qur'oni karim şarhiga doir «al-Yavoqit fil-mavoqit» («Qulay vaqtlar xususida yoqutlar»), 3 kitobdan iborat (100 bosma taboq hajmida) «Taysir fit-tafsir» («Tafsir etişdagi qulayliklar»), şuningdek, tasavvufga doir «Risolayi Najmiya» kitobi bizgaça yetib kelgan bölib, ular yetarli tadqiq etilmagan. Musulmon olamida Abu Hafs Nasafiy asarlariga qiziqiş qadimdan katta bölgan. Uning «al-Manzumat unnasafiya» asariga zamondoşi Alouddin Abulmujohid Muhammad Samarqandiy (vafoti 1157 y.) «Xasrul masoil va kasrud-daloyil» («Masalalarning çeklangani va dalillar kasri») deb nomlangan tafsir bitgan. Sohibqiron Amir Temur davri olimlaridan Sa'duddin Mas'ud ibn Umar Taftazoniy (vafoti 1390) N. asarlariga «Şarhi aqoyid unnasafiya» nomli tafsir yozgan. N.ning «al-Kand fiy zikri ulamoi Samarqand» [«Samarqand ulamolari xotirasiga doir qand(dek şirin) kitob»] nomli asari, asosan, samarqandlik maşhur kişilar hayoti va faoliyati hamda ular rivoyat qilgan hadislarga bağişlangan. Unda Movarounnahr tarixi, toponimikasi hamda Islom tarixiga doir muhim ma'lumotlar mavjud. Asarga kiritilgan maşhur şaxslar tarjimai holi arab alifbosi tartibida joylaştirilgan bölib, uning bizgaça yetib kelgan qölyozma nusxasining «xo»dan «kof» harflarigaça bölgan qismigina saqlanib qolgan. Şunday bölsada, bu asar mustaqil yurtimiz ötmişiga doir bölak manbalarda uçramaydigan ma'lumotlarga ega ekanligi boisidan nihoyatda muhimdir. «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» davlat ilmiy naşriyoti N.ning uşbu asarining qisqartirilgan holdagi özbekça tarjimasini «Samarqandiya» nomi ostida çop etgan (2001).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАСАФИЙ, Абу Ҳафс Нажмиддин Умар ибн Муҳаммад (1069—1142) — тарихчи, фақиҳ, тилшунос, муҳаддис, муфассир олим. Унинг мусулмон қонуншунослигига доир «ал-Манзумат ан-насафия фил-хилофиёт» («Келишмовчиликлар борасида Насафийнинг назмий асари»), «Ақоид ан-насафий» («Насафий ақоиди»), шариат қонунлари ва Қуръони карим шарҳига доир «ал-Йавоқит фил-мавоқит» («Қулай вақтлар хусусида ёқутлар»), 3 китобдан иборат (100 босма табоқ ҳажмида) «Тайсир фит-тафсир» («Тафсир этишдаги қулайликлар»), шунингдек, тасаввуфга доир «Рисолайи Нажмия» китоби бизгача етиб келган бўлиб, улар етарли тадқиқ этилмаган. Мусулмон оламида Абу Ҳафс Насафий асарларига қизиқиш қадимдан катта бўлган. Унинг «ал-Манзумат уннасафия» асарига замондоши Алоуддин Абулмужоҳид Муҳаммад Самарқандий (вафоти 1157 й.) «Хасрул масоил ва касруд-далойил» («Масалаларнинг чеклангани ва далиллар касри») деб номланган тафсир битган. Соҳибқирон Амир Темур даври олимларидан Саъдуддин Масъуд ибн Умар Тафтазоний (вафоти 1390) Н. асарларига «Шарҳи ақойид уннасафия» номли тафсир ёзган. Н.нинг «ал-Канд фий зикри уламои Самарқанд» [«Самарқанд уламолари хотирасига доир қанд(дек ширин) китоб»] номли асари, асосан, самарқандлик машҳур кишилар ҳаёти ва фаолияти ҳамда улар ривоят қилган ҳадисларга бағишланган. Унда Мовароуннаҳр тарихи, топонимикаси ҳамда Ислом тарихига доир муҳим маълумотлар мавжуд. Асарга киритилган машҳур шахслар таржимаи ҳоли араб алифбоси тартибида жойлаштирилган бўлиб, унинг бизгача етиб келган қўлёзма нусхасининг «хо»дан «коф» ҳарфларигача бўлган қисмигина сақланиб қолган. Шундай бўлсада, бу асар мустақил юртимиз ўтмишига доир бўлак манбаларда учрамайдиган маълумотларга эга эканлиги боисидан ниҳоятда муҳимдир. «Ўзбекистон миллий энциклопедияси» давлат илмий нашриёти Н.нинг ушбу асарининг қисқартирилган ҳолдаги ўзбекча таржимасини «Самарқандия» номи остида чоп этган (2001).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.