Nasl uçun ğamxörlik
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 87–88-b. — ziyouz.com
Nasl uçun ğamxörlik - qayvon larning öz naslini yaşab krlişi va rivojlanişini ta'minlaş uçun eng qulay şaroit yaratişidan iborat fa-oliyati. Oddiy holda N.u.ğ. pana joy tanlaş va oziq töplaşdir. Mac, ayrim pardaqanotlilar falajlangan haşarot tanasiga tuxum qöyadi. Haşarot tuxumdan çiqqan liçinka uçun oziq böladi. N.u.ğ.ning nisbatan mukammal şakli naslni passiv va aktiv parvariş qilişdan iborat. Birinçi holda ona yoki ota organizm tuxumlari yoki yoş naslini terisidagi maxsus çu-qurçalari, teri burmalari, xaltalarida olib yuradi. N.u.ğ.ning bu şakli ayrim ignaterililar, qisqiçbaqasimonlar, mollyuskalar, çayonlar, örgimçaklar, baliklar (dengiz otçasi, igna baliq), suvda va quruklikda yaşovçilar (doya qurbaqa, pipa), tuban sut emi-zuvçilar (yexidna, xaltalilar) uçun xos. Aktiv N.u.ğ.da voyaga yetgan organizmlar pana joy quradi; bolalarini oziqlantiradi, isitadi, himoya qiladi va parvarişlaydi. Köpçilik quşlarning modasi yirtqiç hayvonni turli yöllar b-n aldab, bolalari va tuxumlari turgan joydan uzoqroqqa olib ketişga harakat qiladi. Tuyokli hayvonlar podasi yoş hayvonlarni örab olib, ularni yirtqiçlardan himoya qiladi. Evolyutsiya jarayonida N.u.ğ. naslning yaşab qoliş imkoniyatini oşiradi; ortiqça serpuştlikka barham beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАСЛ УЧУН ҒАМХЎРЛИК - қайвон ларнинг ўз наслини яшаб крлиши ва ривожланишини таъминлаш учун энг қулай шароит яратишидан иборат фа-олияти. Оддий ҳолда Н.у.ғ. пана жой танлаш ва озиқ тўплашдир. Mac, айрим пардақанотлилар фалажланган ҳашарот танасига тухум қўяди. Ҳашарот тухумдан чиққан личинка учун озиқ бўлади. Н.у.ғ.нинг нисбатан мукаммал шакли наслни пассив ва актив парвариш қилишдан иборат. Биринчи ҳолда она ёки ота организм тухумлари ёки ёш наслини терисидаги махсус чу-қурчалари, тери бурмалари, халталарида олиб юради. Н.у.ғ.нинг бу шакли айрим игнатерилилар, қисқичбақасимонлар, моллюскалар, чаёнлар, ўргимчаклар, баликлар (денгиз отчаси, игна балиқ), сувда ва қурукликда яшовчилар (доя қурбақа, пипа), тубан сут эми-зувчилар (ехидна, халталилар) учун хос. Актив Н.у.ғ.да вояга етган организмлар пана жой қуради; болаларини озиқлантиради, иситади, ҳимоя қилади ва парваришлайди. Кўпчилик қушларнинг модаси йиртқич ҳайвонни турли йўллар б-н алдаб, болалари ва тухумлари турган жойдан узоқроққа олиб кетишга ҳаракат қилади. Туёкли ҳайвонлар подаси ёш ҳайвонларни ўраб олиб, уларни йиртқичлардан ҳимоя қилади. Эволюция жараёнида Н.у.ғ. наслнинг яшаб қолиш имкониятини оширади; ортиқча серпуштликка барҳам беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.