Naslçilik
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 88-b. — ziyouz.com
Naslçilik — q.x. hayvonlari zotlarini takomillaştirişga qaratilgan taşkiliy-zootexnik tadbirlar majmui. Insoniyat hayvonlarni xona-kilaştirgan davrlardan beri davom etib keladi. N.ning asosiy vazifasi mavjud q.x. hayvonlari, parrandalari, asalari, baliklar va ipak qurti zotlarini muttasil takomillaştiriş, mahsuldorligini oşiriş, nasldorlik sifatlarini yaxşilaş, yangi tiplar, zot guruhlari, liniyalari, oilalari, zotlari, krosslari, partenoklonlarini yaratişdan iborat.
N. işlari N. zavodlari, N. xöjaliklari, N. fermalari va oddiy xöjaliklarda olib boriladi. N. işida qölla-niladigan asosiy usul urçitiş uçun eng yaxşi erkak va urğoçi hayvonlarni tanlaş va ularni saralaş (juftlaş)dir. Özbekistonda «Naslelita» il-miy-i.ç. birlaşmasi qoramol, noqoraköl qöylar, yilqi, eçki, asalari; Qorakölçilik va çöl ekologiyasi in-ti va «Özbek qoraköli» kompaniyasi qoraköl qöylari va tuya (bir örkaçli yoki ikki örkaçli)lar; «Özbaliq» kor-poratsiyasi va Akvakultura i.t. in-ti baliq zotining zoğora baliq, ötxör baliklarning zotlari bölgan karp, döng peşona, oq amur; «Özbek ipagi» uyuş-masi va Ipakçilik i.t. instituti 20 tadan ziyod ipak qurti zotlari, Özbekiston parrandaçilik ilmiy markazi parranda zotlarini takomillaştiriş böyiça ilmiy tajribalar hamda N. işlarini olib boradi. «Naslxizmat» respublika naslçilik uyuşmasi N. işlari böyiça barça xizmatlarni muvofiqlaştiradi. Davlat naslçilik korxonasi xöjaliklardagi qoramol zotlarini takomillaştirişda qatnaşa-di va ularni eng yaxşi mahsuldor bu-qalar avlodlarining sifat böyiça ba-holangan uruğlari b-n ta'minlaydi.
Respublikada N. işlariga Qişloq va suv xöjligi vazirligining Çorvaçilikda naslçilik işlari boş davlat inspeksiyasi rahbarlik qiladi. Özbekiston Respublikasi N. işlariga oid har qanday munosabatlar 1995 y. 21 dek.da qabul qilingan Özbekiston Respublikasining «Naslçilik töğrisida» qonuni b-n tartibga solinadi.
Izatulla Eşmatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАСЛЧИЛИК — қ.х. ҳайвонлари зотларини такомиллаштиришга қаратилган ташкилий-зоотехник тадбирлар мажмуи. Инсоният ҳайвонларни хона-килаштирган даврлардан бери давом этиб келади. Н.нинг асосий вазифаси мавжуд қ.х. ҳайвонлари, паррандалари, асалари, баликлар ва ипак қурти зотларини муттасил такомиллаштириш, маҳсулдорлигини ошириш, наслдорлик сифатларини яхшилаш, янги типлар, зот гуруҳлари, линиялари, оилалари, зотлари, кросслари, партеноклонларини яратишдан иборат.
Н. ишлари Н. заводлари, Н. хўжаликлари, Н. фермалари ва оддий хўжаликларда олиб борилади. Н. ишида қўлла-ниладиган асосий усул урчитиш учун энг яхши эркак ва урғочи ҳайвонларни танлаш ва уларни саралаш (жуфтлаш)дир. Ўзбекистонда «Наслэлита» ил-мий-и.ч. бирлашмаси қорамол, ноқоракўл қўйлар, йилқи, эчки, асалари; Қоракўлчилик ва чўл экологияси ин-ти ва «Ўзбек қоракўли» компанияси қоракўл қўйлари ва туя (бир ўркачли ёки икки ўркачли)лар; «Ўзбалиқ» кор-порацияси ва Аквакультура и.т. ин-ти балиқ зотининг зоғора балиқ, ўтхўр баликларнинг зотлари бўлган карп, дўнг пешона, оқ амур; «Ўзбек ипаги» уюш-маси ва Ипакчилик и.т. институти 20 тадан зиёд ипак қурти зотлари, Ўзбекистон паррандачилик илмий маркази парранда зотларини такомиллаштириш бўйича илмий тажрибалар ҳамда Н. ишларини олиб боради. «Наслхизмат» республика наслчилик уюшмаси Н. ишлари бўйича барча хизматларни мувофиқлаштиради. Давлат наслчилик корхонаси хўжаликлардаги қорамол зотларини такомиллаштиришда қатнаша-ди ва уларни энг яхши маҳсулдор бу-қалар авлодларининг сифат бўйича ба-ҳоланган уруғлари б-н таъминлайди.
Республикада Н. ишларига Қишлоқ ва сув хўжлиги вазирлигининг Чорвачиликда наслчилик ишлари бош давлат инспекцияси раҳбарлик қилади. Ўзбекистон Республикаси Н. ишларига оид ҳар қандай муносабатлар 1995 й. 21 дек.да қабул қилинган Ўзбекистон Республикасининг «Наслчилик тўғрисида» қонуни б-н тартибга солинади.
Изатулла Эшматов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.