Naslçilik kitobi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 88–89-b. — ziyouz.com
Naslçilik kitobi NASLÇILIK KITOBI, nasldor hayvonlar davlat kitobi — zot standartlariga mos keladigan naslli mollarni röyxatga oliş kitobi. N.k.da xöjaliklarda urçitilayotgan hayvonlar zotlaridagi eng maşhur erkak va urğoçi hayvonlarning kelib çiqişi va mahsuldorlik körsatkiçlari haqidagi ma'lumotlar qayd qilib boriladi. N.k. zotlarni takomillaştirişda muhim ahamiyatga ega. Dunyoda birinçi marta N.k. Angliyadagi yörtoqi otlarning sinov natijalari böyiça 1751 y.da naşr etilgan. 1793 y.da naşr etilgan kitobda 1690 y.dan boşlab yörtoqi sof zotli otlarning genealogik ma'lumotlari töplangan. Keyinçalik qoramol zotlari: 1822 y.da şortgorn va gernsey; 1838 y.da jersey; 1845 y.da gereford; 1862 y.da aberdin-anguss va gallovey zotlari böyiça N.k. lari çop etilgan. Rossiyada 1834 y.da salt miniluvçi sof zot va 1839 y.da orlov zoti böyiça, 1903— 08 y.larda Kursk, Xarkov va Şimoliy q. x. jamiyatlarining N.k. taşkil etilgan. 1924 y.da yaroslav, 1926 y.da qizil gorbat, 1927 y.da xolmogor sigir zotlari töğrisidagi kitoblar çop etilgan.
Özbekistonda N.k. birinçi marta 1941 y.da N.A.Teterin va P.P.Yesyutinlar tomonidan «Örta Osiyoning zotli otlari» böyiça 1-jild, şuningdek, 1950 va 1960- y.larda P. K. Trofimov va V. A. Şçekinlar tomonidan «Qora-bayir zotlari» kitobining 2- va 3-jildlari, 1982 y.da K.A. Lixov, N. T. Gorşkov va T.D.Sabduşevlar tomonidan «Qorabayir zotlari»ning 4-jildi tayyorlanib, naşr etilgan. Qoramolçilikda 1958 y.da A.A. Atbaşyan tomonidan «Buşuyev zot guruhi» davlat N. k.ning 1-jildi tuzilgan bölib, unda 60 buqa va 240 sigir, 1982 y.da A. M. Mustafayev tomonidan «Buşuyev zotlari» davlat naslçilik kitobining 2-jildi tuzilib, bunda 45 buka va 568 sigir haqidagi ma'lumotlar berilgan. Qöyçilikda 1949 y.da «Hisor qöy zotlari»ning 2-jildi va 1980 y.da «Qoraköl qöy zotlari»ning 11 jildi naşr etilgan.
Kitobda kayd etilgan ma'lumotlardan i. ç.da keng mikesda foydalaniş mumkin. Uşbu kitob respublikada urçitilayotgan nasldor qoramol, ot, tuya, qöy va eçkilarni röyxatga oliş, ularning mahsuldorlik körsatkiçlarini tahlil qilib, xöjalik yurituvçi subyektlar örtasida keng tarğib qiliş imkonini beradi.
Izatulla Eşmatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАСЛЧИЛИК КИТОБИ, наслдор ҳайвонлар давлат китоби — зот стандартларига мос келадиган наслли молларни рўйхатга олиш китоби. Н.к.да хўжаликларда урчитилаётган ҳайвонлар зотларидаги энг машҳур эркак ва урғочи ҳайвонларнинг келиб чиқиши ва маҳсулдорлик кўрсаткичлари ҳақидаги маълумотлар қайд қилиб борилади. Н.к. зотларни такомиллаштиришда муҳим аҳамиятга эга. Дунёда биринчи марта Н.к. Англиядаги йўртоқи отларнинг синов натижалари бўйича 1751 й.да нашр этилган. 1793 й.да нашр этилган китобда 1690 й.дан бошлаб йўртоқи соф зотли отларнинг генеалогик маълумотлари тўпланган. Кейинчалик қорамол зотлари: 1822 й.да шортгорн ва гернсей; 1838 й.да жерсей; 1845 й.да герефорд; 1862 й.да абердин-ангусс ва галловей зотлари бўйича Н.к. лари чоп этилган. Россияда 1834 й.да салт минилувчи соф зот ва 1839 й.да орлов зоти бўйича, 1903— 08 й.ларда Курск, Харьков ва Шимолий қ. х. жамиятларининг Н.к. ташкил этилган. 1924 й.да ярославь, 1926 й.да қизил горбат, 1927 й.да холмогор сигир зотлари тўғрисидаги китоблар чоп этилган.
Ўзбекистонда Н.к. биринчи марта 1941 й.да Н.А.Тетерин ва П.П.Есютинлар томонидан «Ўрта Осиёнинг зотли отлари» бўйича 1-жилд, шунингдек, 1950 ва 1960- й.ларда П. К. Трофимов ва В. А. Шчекинлар томонидан «Қора-байир зотлари» китобининг 2- ва 3-жилдлари, 1982 й.да К.А. Лихов, Н. Т. Горшков ва Т.Д.Сабдушевлар томонидан «Қорабайир зотлари»нинг 4-жилди тайёрланиб, нашр этилган. Қорамолчиликда 1958 й.да А.А. Атбашьян томонидан «Бушуев зот гуруҳи» давлат Н. к.нинг 1-жилди тузилган бўлиб, унда 60 буқа ва 240 сигир, 1982 й.да А. М. Мустафаев томонидан «Бушуев зотлари» давлат наслчилик китобининг 2-жилди тузилиб, бунда 45 бука ва 568 сигир ҳақидаги маълумотлар берилган. Қўйчиликда 1949 й.да «Ҳисор қўй зотлари»нинг 2-жилди ва 1980 й.да «Қоракўл қўй зотлари»нинг 11 жилди нашр этилган.
Китобда кайд этилган маълумотлардан и. ч.да кенг микесда фойдаланиш мумкин. Ушбу китоб республикада урчитилаётган наслдор қорамол, от, туя, қўй ва эчкиларни рўйхатга олиш, уларнинг маҳсулдорлик кўрсаткичларини таҳлил қилиб, хўжалик юритувчи субъектлар ўртасида кенг тарғиб қилиш имконини беради.
Изатулла Эшматов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.