Natrolit
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 103-b. — ziyouz.com
Natrolit (natriy va yun. lithos -toş) — seolitlar guruhiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Na2 Al2 Si2 O8- 2H2O, ba'zan Na örnida K va Sa bölişi mumkin. Kristallokimyoviy strukturasi tipi böyiça karkasli alyu-mosilikatlarga kiradi. Rombik va tet-ragonal singoniyalarda kristallanadi. Kristallari, asosan, ingiçka ignasimon, şuningdek, radial-nursimon, tolasimon. Donali ziç uyumlardan iborat. Odatda rangsiz, kulrang yoki sar-ğimtir, qizğiş. Şişasimon yaltiroq yoki sadafsimon. Qattiqligi minera-logik şkala böyiça 5—5,5; ziçligi 2,2 - 2,5 g/sm3.
Suv, NH3, CO2, H2S va b. moddalarni öziga singdira oladi. Sanoatda per-mutitlar (sun'iy alyumosilikatlar) tayyorlaşda işlatiladi. N. qaynoq suvli eritmalarning vulkan jinslaridagi böşliq va yoriqlarda seolit, kalsit, kvars, xlorit b-n birga çökişidan hosil böladi. Özbekistonda Qura-ma toğlarida (ayniqsa, Oqtepa, Kalmoqqir, Qörğoşinkon va b.), şuningdek, Beltovda (Qizilqum) ma'lum.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАТРОЛИТ (натрий ва юн. lithos -тош) — цеолитлар гуруҳига мансуб минерал. Кимёвий таркиби Na2 Al2 Si2 О8- 2Н2О, баъзан Na ўрнида К ва Са бўлиши мумкин. Кристаллокимёвий структураси типи бўйича каркасли алю-мосиликатларга киради. Ромбик ва тет-рагонал сингонияларда кристалланади. Кристаллари, асосан, ингичка игнасимон, шунингдек, радиал-нурсимон, толасимон. Донали зич уюмлардан иборат. Одатда рангсиз, кулранг ёки сар-ғимтир, қизғиш. Шишасимон ялтироқ ёки садафсимон. Қаттиқлиги минера-логик шкала бўйича 5—5,5; зичлиги 2,2 - 2,5 г/см3.
Сув, NH3, CO2, H2S ва б. моддаларни ўзига сингдира олади. Саноатда пер-мутитлар (сунъий алюмосиликатлар) тайёрлашда ишлатилади. Н. қайноқ сувли эритмаларнинг вулкан жинсларидаги бўшлиқ ва ёриқларда цеолит, кальцит, кварц, хлорит б-н бирга чўкишидан ҳосил бўлади. Ўзбекистонда Қура-ма тоғларида (айниқса, Оқтепа, Калмоққир, Қўрғошинкон ва б.), шунингдек, Белтовда (Қизилқум) маълум.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.