Naturalizm
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 105-b. — ziyouz.com
Naturalizm — tabiat butun mavjudotni izoxlaşning yagona va universal tamoyili deb hisoblaydigan fal-safiy yönaliş. U «tabiat» tuşunçasiga ruh va ruhiy narsalarni ham ki-ritadi (stoitsizm, Epikur, J.Bruno, Gyote, romantizm, 19-a.dagi biologik dunyoqaraş, hayot falsafasi). I.Kant fikriça, N. hamma sodir bölayotgan narsalarni tabiat b-n boğlaş va undan keltirib çiqarişdir. Axloqsa N. tabiat qonunlariga mos keluvçi öz şaxsiy intilişlarini rivojlantirişga asoslangan hayot tarzi. Bunga axloq tuşunçasini tabiiy krbiliyatlar, şuurlar, intilişlar, manfaatlar kuraşi orqali falsafiy tuşuntirişga harakat qiliş xam kiradi (kiniklar, stoiklar, J.Russo, O.Kont, K.Marks, F.Nitsşe). Sotsiologiyada N. — jamiyat taraqqiyoti turli tabiiy omillarga — iklim şaroitlari, geografik muhit, odamlarning biologik va irq-iy xususiyatlariga boğliq deb tuşuntiruvçi nazariyalarga mansub. N. 17— 18-a.lar ma'rifatçilarining yetakçi tamoyillaridan biri («tabiiy inson», tabiiy jamiyat, tabiiy axloq, tabiiy hukuq konsepsiyalari va h.k.). Diniy dunyoqaraşda N. — panteistik ğoyalarning namoyon bölişidir, ya'ni xudo b-n tabiatni bir deb biliş, xu-doni tabiatga singdirib yuboriş, xudo b-n moddiy olam örtasiga heç qanday tösiq qöymaslik {Forobiy, Ibn Sino, Bedil, J.Bruno, B. Spinoza).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАТУРАЛИЗМ — табиат бутун мавжудотни изохлашнинг ягона ва универсал тамойили деб ҳисоблайдиган фал-сафий йўналиш. У «табиат» тушунчасига руҳ ва руҳий нарсаларни ҳам ки-ритади (стоицизм, Эпикур, Ж.Бруно, Гёте, романтизм, 19-а.даги биологик дунёқараш, ҳаёт фалсафаси). И.Кант фикрича, Н. ҳамма содир бўлаётган нарсаларни табиат б-н боғлаш ва ундан келтириб чиқаришдир. Ахлоқца Н. табиат қонунларига мос келувчи ўз шахсий интилишларини ривожлантиришга асосланган ҳаёт тарзи. Бунга ахлоқ тушунчасини табиий крбилиятлар, шуурлар, интилишлар, манфаатлар кураши орқали фалсафий тушунтиришга ҳаракат қилиш хам киради (киниклар, стоиклар, Ж.Руссо, О.Конт, К.Маркс, Ф.Ницше). Социологияда Н. — жамият тараққиёти турли табиий омилларга — иклим шароитлари, географик муҳит, одамларнинг биологик ва ирқ-ий хусусиятларига боғлиқ деб тушунтирувчи назарияларга мансуб. Н. 17— 18-а.лар маърифатчиларининг етакчи тамойилларидан бири («табиий инсон», табиий жамият, табиий ахлоқ, табиий ҳукуқ концепциялари ва ҳ.к.). Диний дунёқарашда Н. — пантеистик ғояларнинг намоён бўлишидир, яъни худо б-н табиатни бир деб билиш, ху-дони табиатга сингдириб юбориш, худо б-н моддий олам ўртасига ҳеч қандай тўсиқ қўймаслик {Форобий, Ибн Сино, Бедил, Ж.Бруно, Б. Спиноза).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.