Navbahor tumani

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 8–9-b. — ziyouz.com

Navbahor tumani - Navoiy viloyatidagi tuman. Viloyatning jan.- şarqida joylaşgan. 1980 y. 12 martda taşkil etilgan. 1988 y.da Navoiy tumaniga qöşib yuborilgan. 1992 y.da yana alohida tuman sifatida qayta tuzilgan. N.t. şarqda Samarqand viloyatining Paxtaçi tumani, ğarbda viloyatning Konimex tumani va Buxoro viloyati, şim. da viloyatning Nurota va Konimex tuman yaylov yerlari, jan.da Navoiy tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 1,57 ming km2. Aholisi 86,5 ming kişi (2003). Tumanda 7 qişloq fuqarolari yiğini (Arabsaroy, Beşrabot, Gigant, Olçin, Turkiston, Yangiyöl, Yangiqörğon) bor. Markazi — Beşrabot qişloği.

Tabiati. N.t. Zarafşon daryosining şim.-şarqiy qirğoği böylab Qoratov va Zarafşon daryosi oraliğida joylaşgan. Tuman şim.dan Nurota toğlari b-n öralgan. N.t. hududining köp qismi çöl, relyefi notekis: çuqurlik va tepaliklar almaşinib boradi. Bal. 500—800 m. Iqlimi keskin kontinental. Yozi quruq, issiq, qişi quruq, sovuq. Yillik örtaça t-ra 14—15°. Eng past t-ra —13° (yanv., fev.da), eng yuqori t-ra 42° (iyun, avg.da). Yillik yoğin 250—300 mm. Vegetatsiya davri 212 kun. Tuproqdari lyoss, böz, qönğir, şörtob tuproqlar. Yovvoyi ösimliklardan yantoq, şuvoq, isiriq, qamiş, zarpeçak va b. ösadi. Tuman xöjaliklari suvni Zarafşon daryosidan çiqqan Öng qirğoq kanali, Konimex. Çovli, Arabsaroy ariqlaridan oladi.

Aholisi, asosan, özbeklar (93%), şuningdek, rus, tojik, qoraqalpoq, qozoq, tatar va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 55 kişi.

Xöjaligi asosan, q.x.ga ixtisoslaşgan. Paxtaçilik, ğallaçilik, polizçilik, sabzavotçilik, boğdorçilik, çorvaçilik, pillaçilik b-n şuğullaniladi. Kartoşka, kunjut, moş, ziğir ham ekiladi. Tokzorlar bor. Qoraköl qöylari boqiladi.

Tumanda «Bentonit» Özbekiston-Amerika qöşma korxonasi, 22 kiçik va xususiy korxona, 126 xususiy firma, 11 aksiyadorlik, 8 mas'uliyati çeklangan jamiyat, 4 assotsiatsiya, 1 şirkat korxonasi, 8 davlat, 32 xöjalik hisobidagi taşkilotlar, 12 quriliş, 2 savdo korxonasi, dehqon bozori mavjud (2003). Q.x.ning yetakçi tarmoqlari paxtaçilik va ğallaçilik. Tumanda 22,4 ming ga yer maydoni ekinzor va daraxtzorlar b-n band. 10 ming ga yerga paxta, 8 ming ga yerga ğalla, qolgan qismiga poliz, sabzavot, yem-xaşak va b. ekinlar ekiladi. N.t.da 14 şirkat xöjaligi, 7 fermer xöjaliklar uyuşmasi, 1000 ga yaqin fermer, 100 dan ziyod dehqon xöjaliklari faoliyat körsatmoqda (1 şirkat xöjaligi qoraköl qöylari boqişga, 29 fermer xöjaligi çorvaçilikka ixtisoslaşgan).

Tuman şirkat va şaxsiy xöjaliklarida 33 ming qoramol, 60 ming qöy va eçki, 412 ot boqiladi (2003). N.t.da 255 km avtomobil yöllari mavjud. Şulardan 108 km davlat ahamiyatidagi yöllar. Tuman hududidan Toşkent—Uçquduqt.y. (21 km masofada), Navbahor—Nurota, Navoiy — Uçquduq, Navoiy —Buxoro yönalişlarida avtobuslar qatnaydi.

2002/2003 öquv yilida tumanda 28 umumiy ta'lim, 5 tayanç, 2 boşlanğiç maktablarida 23 mingga yaqin öquvçi ta'lim oldi, şuningdek, 1 sport maktabi (754 öquvçi), ma'naviyat va qöşimça ta'lim markazi (960 örin), «Istiklol» kasb-hunar kolleji (750 örin), «Uçtut» nafis san'at litseyi faoliyat körsatmoqda.

Markaziy madaniyat uyi, 5 qişloq madaniyat uyi, 3 qişloq klubi, «Navbahor taronasi» aşula va raqs xalq ansambli, markaziy kutubxona (112352 nusxa kitob), uning 24 ta tarmoği va tuman bolalar kutubxonasi, 2 jamoatçilik, «Nafosat», «Oila» klublari işlab turibdi. Markaziy kasalxona (2895 örin), 6 qişloq vraçlik ambulatoriyasi, 8 qişloq vraçlik punkti, 1 poliklinika, dorixonalar va b. tibbiy muassasalarida 104 vraç va 584 örta tibbiy xodim işlaydi.

Tuman hududida mil. av. 5-a. — mil. 4-a.larga oid arxeologik yodgorliklar majmui (Qalqonota qişloği yonida), Uçtut qişloği yaqinidagi çaqmoqtoş konlari (aşel, mustye va yuqori paleolit davriga oid toş qurollari topilgan), Sarmişsoy, Qoraungursoy, Bironsoy daralaridagi qoyatoş suratlari (mil. av. 7-a. — mil. 3-a.lar, ayrimlari mil.ning 1 — 10 a.lari) va b. bor. 1982 y. 1 apr.dan «Navbahor tongi» tuman gaz. naşr etiladi (adadi 1500).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

НАВБАҲОР ТУМАНИ - Навоий вилоятидаги туман. Вилоятнинг жан.- шарқида жойлашган. 1980 й. 12 мартда ташкил этилган. 1988 й.да Навоий туманига қўшиб юборилган. 1992 й.да яна алоҳида туман сифатида қайта тузилган. Н.т. шарқда Самарқанд вилоятининг Пахтачи тумани, ғарбда вилоятнинг Конимех тумани ва Бухоро вилояти, шим. да вилоятнинг Нурота ва Конимех туман яйлов ерлари, жан.да Навоий туманлари б-н чегарадош. Майд. 1,57 минг км2. Аҳолиси 86,5 минг киши (2003). Туманда 7 қишлоқ фуқаролари йиғини (Арабсарой, Бешработ, Гигант, Олчин, Туркистон, Янгийўл, Янгиқўрғон) бор. Маркази — Бешработ қишлоғи.

Табиати. Н.т. Зарафшон дарёсининг шим.-шарқий қирғоғи бўйлаб Қоратов ва Зарафшон дарёси оралиғида жойлашган. Туман шим.дан Нурота тоғлари б-н ўралган. Н.т. ҳудудининг кўп қисми чўл, рельефи нотекис: чуқурлик ва тепаликлар алмашиниб боради. Бал. 500—800 м. Иқлими кескин континентал. Ёзи қуруқ, иссиқ, қиши қуруқ, совуқ. Йиллик ўртача т-ра 14—15°. Энг паст т-ра —13° (янв., фев.да), энг юқори т-ра 42° (июнь, авг.да). Йиллик ёғин 250—300 мм. Вегетация даври 212 кун. Тупроқдари лёсс, бўз, қўнғир, шўртоб тупроқлар. Ёввойи ўсимликлардан янтоқ, шувоқ, исириқ, қамиш, зарпечак ва б. ўсади. Туман хўжаликлари сувни Зарафшон дарёсидан чиққан Ўнг қирғоқ канали, Конимех. Човли, Арабсарой ариқларидан олади.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар (93%), шунингдек, рус, тожик, қорақалпоқ, қозоқ, татар ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 55 киши.

Хўжалиги асосан, қ.х.га ихтисослашган. Пахтачилик, ғаллачилик, полизчилик, сабзавотчилик, боғдорчилик, чорвачилик, пиллачилик б-н шуғулланилади. Картошка, кунжут, мош, зиғир ҳам экилади. Токзорлар бор. Қоракўл қўйлари боқилади.

Туманда «Бентонит» Ўзбекистон-Америка қўшма корхонаси, 22 кичик ва хусусий корхона, 126 хусусий фирма, 11 акциядорлик, 8 масъулияти чекланган жамият, 4 ассоциация, 1 ширкат корхонаси, 8 давлат, 32 хўжалик ҳисобидаги ташкилотлар, 12 қурилиш, 2 савдо корхонаси, деҳқон бозори мавжуд (2003). Қ.х.нинг етакчи тармоқлари пахтачилик ва ғаллачилик. Туманда 22,4 минг га ер майдони экинзор ва дарахтзорлар б-н банд. 10 минг га ерга пахта, 8 минг га ерга ғалла, қолган қисмига полиз, сабзавот, ем-хашак ва б. экинлар экилади. Н.т.да 14 ширкат хўжалиги, 7 фермер хўжаликлар уюшмаси, 1000 га яқин фермер, 100 дан зиёд деҳқон хўжаликлари фаолият кўрсатмоқда (1 ширкат хўжалиги қоракўл қўйлари боқишга, 29 фермер хўжалиги чорвачиликка ихтисослашган).

Туман ширкат ва шахсий хўжаликларида 33 минг қорамол, 60 минг қўй ва эчки, 412 от боқилади (2003). Н.т.да 255 км автомобиль йўллари мавжуд. Шулардан 108 км давлат аҳамиятидаги йўллар. Туман ҳудудидан Тошкент—Учқудуқт.й. (21 км масофада), Навбаҳор—Нурота, Навоий — Учқудуқ, Навоий —Бухоро йўналишларида автобуслар қатнайди.

2002/2003 ўқув йилида туманда 28 умумий таълим, 5 таянч, 2 бошланғич мактабларида 23 мингга яқин ўқувчи таълим олди, шунингдек, 1 спорт мактаби (754 ўқувчи), маънавият ва қўшимча таълим маркази (960 ўрин), «Истиклол» касб-ҳунар коллежи (750 ўрин), «Учтут» нафис санъат лицейи фаолият кўрсатмоқда.

Марказий маданият уйи, 5 қишлоқ маданият уйи, 3 қишлоқ клуби, «Навбаҳор таронаси» ашула ва рақс халқ ансамбли, марказий кутубхона (112352 нусха китоб), унинг 24 та тармоғи ва туман болалар кутубхонаси, 2 жамоатчилик, «Нафосат», «Оила» клублари ишлаб турибди. Марказий касалхона (2895 ўрин), 6 қишлоқ врачлик амбулаторияси, 8 қишлоқ врачлик пункти, 1 поликлиника, дорихоналар ва б. тиббий муассасаларида 104 врач ва 584 ўрта тиббий ходим ишлайди.

Туман ҳудудида мил. ав. 5-а. — мил. 4-а.ларга оид археологик ёдгорликлар мажмуи (Қалқонота қишлоғи ёнида), Учтут қишлоғи яқинидаги чақмоқтош конлари (ашель, мустье ва юқори палеолит даврига оид тош қуроллари топилган), Сармишсой, Қораунгурсой, Биронсой дараларидаги қоятош суратлари (мил. ав. 7-а. — мил. 3-а.лар, айримлари мил.нинг 1 — 10 а.лари) ва б. бор. 1982 й. 1 апр.дан «Навбаҳор тонги» туман газ. нашр этилади (адади 1500).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.