Navni rayonlaştiriş
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 10–11-b. — ziyouz.com
Navni rayonlaştiriş - q.x ekinlarining yuqori mahsuldor, mahsulot sifati va b. körsatkiçlari böyiça qimmatli yangi navlari va duragaylarini tanlab oliş va muayyan tabiiy zonalardagi xöjaliklarda ekiş (joylaştiriş). Qişloq xöjaligi ekinlari navlarini r-nlaştiriş Özbekistonda 1934 y.da joriy etilgan. Rayonlaştiriş uçun qimmatli xöjalik belgilariga va mahsuldorligiga köra, muayyan zonada ilgari r-nlaştirilgan navga qaraganda ustun turadigan yangi nav tasdiqlanadi. N.r. (1996 y. 29 avg. da qabul qilingan Özbekiston Respublikasining «Uruğçilik töğrisida»gi qonuniga köra, respublika hududida ekiş uçun tavsiya etilgan qişloq xöjaligi ekinlari Davlat reyestriga kiritiş)da amaldagi qonunlarga köra dastlab mahalliy yoki xorijiy seleksiya muassasalarida yaratilgan yangi navlar davlat sinovini ötkaziş uçun Respublika qişloq xöjaligi ekinlari navlarini sinaş Davlat komissiyasiga topşiriladi. Bunda originator (navning egasi) tomonidan navni sinaş, r-nlaştiriş, himoya hujjati (patent) oliş uçun ariza, sinov davrida tegişli miqdordagi original uruğlik (köçat) b-n ta'minlaş haqida kafolat xati, navning ta'rifi, seleksiya muassasasida ötkazilgan uç yillik sinov natijalari, mahsulotning sifati haqida ma'lumotlar, navning rangli fotosurati taqdim etiladi.
N.r. uçun xöjalik jihatidan foydaliligi böyiça sinovlar quyidagi tavsiflarni aniqlaşi kerak: hosildorlik, kasallik va zararkunandalarga çidamlilik, taşqi muhit şaroitlariga (sovuqqa, qurğoqçilikka çidamlilik) ta'sirçanlik, tezpişarlik, olinadigan mahsulot sifati va b. Taklif etiladigan yangi nav reyestrda röyxatga olingan (ilgari r-nlaştirilgan) navlardan bir yoki ikki muhim xöjalik va biologik tavsifiga köra yaxşiroq bölişi, qolganlari böyiça ular darajasida bölişi yoki ulardan unça past bölmasligi kerak. Sinovlar kamida ikki yil davomida ötkaziladi, köp yillik ekinlar töğrisida esa ular kamida ikki yil davomida töliq hosil bergandan keyin (q. Nav sinaş) r-nlaştiriş haqida ekspert komissiyasi xulosasi qabul qilinadi. N.r. uni köpaytiriş, uruğlik va köçatlarni Özbekiston Respublikasi hududiga kiritiş va realizatsiya qiliş huquqini beradi, şuningdek, bu navlar ekilgan maydonlarda aprobatsiya ötkazilişi va ularning uruğlik sifatini tasdiqlovçi muvofiqlik sertifikati berilişi uçun ham huquqiy asos böladi.
N.r. tartibi hamda navlarni joylaştiriş rejalarini Respublika hukumati qabul qiladi. Uni respublika Vazirlar Mahkamasining maxsus ruxsatisiz buziş, özgartiriş mumkin emas.
Q.: Nav sinaş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАВНИ РАЙОНЛАШТИРИШ - қ.х экинларининг юқори маҳсулдор, маҳсулот сифати ва б. кўрсаткичлари бўйича қимматли янги навлари ва дурагайларини танлаб олиш ва муайян табиий зоналардаги хўжаликларда экиш (жойлаштириш). Қишлоқ хўжалиги экинлари навларини р-нлаштириш Ўзбекистонда 1934 й.да жорий этилган. Районлаштириш учун қимматли хўжалик белгиларига ва маҳсулдорлигига кўра, муайян зонада илгари р-нлаштирилган навга қараганда устун турадиган янги нав тасдиқланади. Н.р. (1996 й. 29 авг. да қабул қилинган Ўзбекистон Республикасининг «Уруғчилик тўғрисида»ги қонунига кўра, республика ҳудудида экиш учун тавсия этилган қишлоқ хўжалиги экинлари Давлат реестрига киритиш)да амалдаги қонунларга кўра дастлаб маҳаллий ёки хорижий селекция муассасаларида яратилган янги навлар давлат синовини ўтказиш учун Республика қишлоқ хўжалиги экинлари навларини синаш Давлат комиссиясига топширилади. Бунда оригинатор (навнинг эгаси) томонидан навни синаш, р-нлаштириш, ҳимоя ҳужжати (патент) олиш учун ариза, синов даврида тегишли миқдордаги оригинал уруғлик (кўчат) б-н таъминлаш ҳақида кафолат хати, навнинг таърифи, селекция муассасасида ўтказилган уч йиллик синов натижалари, маҳсулотнинг сифати ҳақида маълумотлар, навнинг рангли фотосурати тақдим этилади.
Н.р. учун хўжалик жиҳатидан фойдалилиги бўйича синовлар қуйидаги тавсифларни аниқлаши керак: ҳосилдорлик, касаллик ва зараркунандаларга чидамлилик, ташқи муҳит шароитларига (совуққа, қурғоқчиликка чидамлилик) таъсирчанлик, тезпишарлик, олинадиган маҳсулот сифати ва б. Таклиф этиладиган янги нав реестрда рўйхатга олинган (илгари р-нлаштирилган) навлардан бир ёки икки муҳим хўжалик ва биологик тавсифига кўра яхшироқ бўлиши, қолганлари бўйича улар даражасида бўлиши ёки улардан унча паст бўлмаслиги керак. Синовлар камида икки йил давомида ўтказилади, кўп йиллик экинлар тўғрисида эса улар камида икки йил давомида тўлиқ ҳосил бергандан кейин (қ. Нав синаш) р-нлаштириш ҳақида эксперт комиссияси хулосаси қабул қилинади. Н.р. уни кўпайтириш, уруғлик ва кўчатларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудига киритиш ва реализация қилиш ҳуқуқини беради, шунингдек, бу навлар экилган майдонларда апробация ўтказилиши ва уларнинг уруғлик сифатини тасдиқловчи мувофиқлик сертификати берилиши учун ҳам ҳуқуқий асос бўлади.
Н.р. тартиби ҳамда навларни жойлаштириш режаларини Республика ҳукумати қабул қилади. Уни республика Вазирлар Маҳкамасининг махсус рухсатисиз бузиш, ўзгартириш мумкин эмас.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.