Navoiy kon-metallurgiya kombinati

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 17–19-b. — ziyouz.com

Navoiy kon-metallurgiya kombinati (Navoiy KMK) - «Qizilqumnodirmetalloltin» davlat konserni tarkibidagi yirik sanoat korxonasi. 1958 y.da taşkil topgan. K-tda uran, oltin, kumuş, quriliş materiallari, marmar mahsulotlari, fosforitlar qazib olinadi. Bundan taşqari, sulfat kislota, zargarlik, trikotaj va töqimaçilik buyumlari, maşinasozlik va maişiy texnika işlab çiqariladi. Qidiruv-razvedka işlari, ma'danni qazib oliş va uni qayta işlaşdan boşlab to uran oksidi va çala oksidi, sof (999,9) oltin olişgaça bölgan tugallangan jarayonni amalga oşiruvçi sanoat korxonasi hisoblanadi.

K-t tarkibida respublikaning 5 ta viloyatida joylaşgan 5 ta kon boşqarmasi va ular negizida qurilgan Navoiy, Uçquduq, Zarafşon, Nurobod,Muruntov konidan oltin rudalari qazib oliş.

ş.lari, Zafarobod, Krasnogorsk şaharçalari hamda boşqa sanoat, madaniy-maişiy obyektlar bor.

Şimoliy kon boşqarmasi (Uçquduq ş.) 1958 y.da barpo etilgan. Uçquduq koni negizida uran ma'danini oçiq va yer osti usulida, yer ostida tanlab eritmaga ötkaziş usulida qazib oliş va qayta işlaş; «Kökpatas» konining tarkibida oltin bölgan ma'danlarini qazib oliş va qayta işlaş korxonaning asosiy faoliyat yönalişini taşkil etadi; Markaziy kon boşqarmasi (Zarafşon ş.) — Muruntov noyob oltin konini özlaştiriş uçun 1964 y.da barpo etilgan. 1967 y.ning mart oyidan boşlab oçiq usulda kon işlarini olib boradi; Janubiy kon boşkarmasi (Nurobod ş.) — Sobirsoy uran konini özlaştiriş maqsadida 1964 y.ning yanv. oyida taşkil etilgan (uran qazib oliş; Zarmiton va Marjonbuloq konlaridagi tarkibida oltin bölgan ma'danlarni qazib oliş; marmar qazib oliş va undan silliqlangan, pardozlaş taxtaçalarini i.ç.; turli diametrga ega bölgan polivinilxlorid va polietilen quvurlarni va boşkalar i.ç.). 5-kon boşqarmasi (Zafarobod ş.) — Buxoro viloyati hududida joylaşgan. 1971 y.ning fev.ida Bukinoy uran konlari guruhini sanoat usulida özlaştiriş uçun Leninobod kon-kimyo kombinatining bölinmasi sifatida taşkil etilgan. 1993 y.da Navoiy KMK tarkibiga uning tarkibiy bölinmasi xuquqi b-n kirgan (yer ostida tanlab eritmaga ötkaziş usulida uran qazib olinadi); 2-kon boşkarmasi (Krasnogorsk şaharçasi) — Toşkent viloyatining Parkent tumani hududida joylaşgan. 1954 y.da Çovli uran konini özlaştiriş uçun kon qaziş korxonasi sifatida taşkil etilgan. 1995 y.dan esa Navoiy KMK tarkibida (pardozlovçi gabbro toşini sanoat usulida qazib oliş; fosforit xom aşyosini qayta işlaş); «Navoiy maşinasozlik zavodi» işlab çiqariş birlaşmasi — 1963 y.ning okt.da k-t bölinmalarining iş faoliyatini ta'minlaş uçun ta'mirlaş bazasi sifatida taşkil etilgan; Zargarlik zavodi (Zarafşon ş.) — 1992 y.da Özbekiston — Amerika qöşma korxonasi sifatida taşkil qilingan. 1996 y.dan k-t bölinmasi (zargarlik buyumlarini yasaş); «Agama» davlat trikotaj firmasi — 1990 y.da xalq iste'moli mollarini i.ç. va sotiş böyiça qöşma korxona sifatida taşkil etilgan. 1997 y.dan boşlab ustki trikotaj buyumlari i.ç.ga ixtisoslaşgan, Navoiy KMKning şö'ba korxonasi; Zarafşon quriliş boşkarmasi — 1967 y.da taşkil topgan. 7 qurilişmontaj boşqarmasi, temir-beton buyumlari z-di, mexanizatsiyalaştirilgan işlar boşqarmasi, i.ç.- texnologik-butlaş boşqarmalarini öz içiga oladi, sanoat va fuqarolik qurilişini amalga oşiradi, avtomobil va t. y.lari qurilişini olib boradi; Kizilqum fosforit majmuasi — ma'dan kazib oliş va fosforit unini i.ç. böyiça korxonaning 1navbati 1998 y.da işga tuşirildi. 2001 y.ning avg. oyidan kuydirilgan fosforit konsentratini işlab çiqaradi va uni Samarqand kimyo z-di hamda Olmaliq «Ammofos» aksiyadorlik jamiyatiga yetkazib beradi.

Özbekiston mustakillikka erişganidan söng mamlakatda oltin va uran qazib oliş sanoatining rivojlanişida yangi tarixiy bosqiç boşlandi. Bu davr mobaynida Navoiy KMKda Uçqudukda oltin ajratib oliş majmuasi, 3gidrometallurgiya z-di va Kökpatas hamda Davğiztovda oltin konlarining qurilişi nihoyasiga yetkazildi va ular işga tuşirildi, «Zarafşon-Nyumont» qöşma korxonasi barpo qilindi, emulsiyali portlovçi moddalar işlab çiqaruvçi z-d qurildi.

Kombinatda işlab çiqarilgan oltin yombilar. Tarkibida oltin mavjud bölgan ma'danlarni qazib oliş va qayta işlaş böyiça Navoiy KMK köp yillar mobaynida yuqori texnik-iqtisodiy körsatkiçlar b-n barqaror işlab kelmoqda. Mamlakat mustaqilligi yillarida oltin i.ç. 1,5 baravar köpaydi. Işlab turgan korxonalarni texnik qayta jihozlaş, yangi navbatlarni quriş, şuningdek, oltin i.ç. samaradorligini sezilarli darajada oşiriş imkonini beruvçi eng yangi ilmiy-texnik tadqiqotlar joriy etildi.

K-t Özbekistondagi yirik ilmiy markazlar va muassasalar, öquv yurtlari, jahondagi konçilik va rangli metallurgiya sanoatidagi eng yirik kompaniyalar b-n hamkorlik qiladi. Maşhur firmalar b-n uzok muddatli mustahkam aloqalar örnatgan. Navoiy KMK «Döstlik» ordeni b-n mukofotlangan (2000). K-t direktori N. I. Kuçerskiy va ekskavator maşinisti A. I. Paninga Özbekiston Qahramoni unvoni berilgan, köpgina xodimlar mehnatdagi yutuqlari uçun Özbekiston Respublikasining orden va medallari b-n mukofotlangan.

Ad.: Kuçerskiy N. I., Flagman industrii nezavisimogo Uzbekistana, T., 1997; Kuçerskiy N. I. i dr., Navoiyskiy gorno-metallurgiçeskiy kombinat: istoriya sozdaniya i razvitiya, T., 2002.

Nikolay Kuçerskiy.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

НАВОИЙ КОН-МЕТАЛЛУРГИЯ КОМБИНАТИ (Навоий КМК) - «Қизилқумнодирметаллолтин» давлат концерни таркибидаги йирик саноат корхонаси. 1958 й.да ташкил топган. К-тда уран, олтин, кумуш, қурилиш материаллари, мармар маҳсулотлари, фосфоритлар қазиб олинади. Бундан ташқари, сульфат кислота, заргарлик, трикотаж ва тўқимачилик буюмлари, машинасозлик ва маиший техника ишлаб чиқарилади. Қидирув-разведка ишлари, маъданни қазиб олиш ва уни қайта ишлашдан бошлаб то уран оксиди ва чала оксиди, соф (999,9) олтин олишгача бўлган тугалланган жараённи амалга оширувчи саноат корхонаси ҳисобланади.

К-т таркибида республиканинг 5 та вилоятида жойлашган 5 та кон бошқармаси ва улар негизида қурилган Навоий, Учқудуқ, Зарафшон, Нуробод,Мурунтов конидан олтин рудалари қазиб олиш.

ш.лари, Зафаробод, Красногорск шаҳарчалари ҳамда бошқа саноат, маданий-маиший объектлар бор.

Шимолий кон бошқармаси (Учқудуқ ш.) 1958 й.да барпо этилган. Учқудуқ кони негизида уран маъданини очиқ ва ер ости усулида, ер остида танлаб эритмага ўтказиш усулида қазиб олиш ва қайта ишлаш; «Кўкпатас» конининг таркибида олтин бўлган маъданларини қазиб олиш ва қайта ишлаш корхонанинг асосий фаолият йўналишини ташкил этади; Марказий кон бошқармаси (Зарафшон ш.) — Мурунтов ноёб олтин конини ўзлаштириш учун 1964 й.да барпо этилган. 1967 й.нинг март ойидан бошлаб очиқ усулда кон ишларини олиб боради; Жанубий кон бошкармаси (Нуробод ш.) — Собирсой уран конини ўзлаштириш мақсадида 1964 й.нинг янв. ойида ташкил этилган (уран қазиб олиш; Зармитон ва Маржонбулоқ конларидаги таркибида олтин бўлган маъданларни қазиб олиш; мармар қазиб олиш ва ундан силлиқланган, пардозлаш тахтачаларини и.ч.; турли диаметрга эга бўлган поливинилхлорид ва полиэтилен қувурларни ва бошкалар и.ч.). 5-кон бошқармаси (Зафаробод ш.) — Бухоро вилояти ҳудудида жойлашган. 1971 й.нинг фев.ида Букиной уран конлари гуруҳини саноат усулида ўзлаштириш учун Ленинобод кон-кимё комбинатининг бўлинмаси сифатида ташкил этилган. 1993 й.да Навоий КМК таркибига унинг таркибий бўлинмаси хуқуқи б-н кирган (ер остида танлаб эритмага ўтказиш усулида уран қазиб олинади); 2-кон бошкармаси (Красногорск шаҳарчаси) — Тошкент вилоятининг Паркент тумани ҳудудида жойлашган. 1954 й.да Човли уран конини ўзлаштириш учун кон қазиш корхонаси сифатида ташкил этилган. 1995 й.дан эса Навоий КМК таркибида (пардозловчи габбро тошини саноат усулида қазиб олиш; фосфорит хом ашёсини қайта ишлаш); «Навоий машинасозлик заводи» ишлаб чиқариш бирлашмаси — 1963 й.нинг окт.да к-т бўлинмаларининг иш фаолиятини таъминлаш учун таъмирлаш базаси сифатида ташкил этилган; Заргарлик заводи (Зарафшон ш.) — 1992 й.да Ўзбекистон — Америка қўшма корхонаси сифатида ташкил қилинган. 1996 й.дан к-т бўлинмаси (заргарлик буюмларини ясаш); «Агама» давлат трикотаж фирмаси — 1990 й.да халқ истеъмоли молларини и.ч. ва сотиш бўйича қўшма корхона сифатида ташкил этилган. 1997 й.дан бошлаб устки трикотаж буюмлари и.ч.га ихтисослашган, Навоий КМКнинг шўъба корхонаси; Зарафшон қурилиш бошкармаси — 1967 й.да ташкил топган. 7 қурилишмонтаж бошқармаси, темир-бетон буюмлари з-ди, механизациялаштирилган ишлар бошқармаси, и.ч.- технологик-бутлаш бошқармаларини ўз ичига олади, саноат ва фуқаролик қурилишини амалга оширади, автомобиль ва т. й.лари қурилишини олиб боради; Кизилқум фосфорит мажмуаси — маъдан казиб олиш ва фосфорит унини и.ч. бўйича корхонанинг 1навбати 1998 й.да ишга туширилди. 2001 й.нинг авг. ойидан куйдирилган фосфорит концентратини ишлаб чиқаради ва уни Самарқанд кимё з-ди ҳамда Олмалиқ «Аммофос» акциядорлик жамиятига етказиб беради.

Ўзбекистон мустакилликка эришганидан сўнг мамлакатда олтин ва уран қазиб олиш саноатининг ривожланишида янги тарихий босқич бошланди. Бу давр мобайнида Навоий КМКда Учқудукда олтин ажратиб олиш мажмуаси, 3гидрометаллургия з-ди ва Кўкпатас ҳамда Давғизтовда олтин конларининг қурилиши ниҳоясига етказилди ва улар ишга туширилди, «Зарафшон-Ньюмонт» қўшма корхонаси барпо қилинди, эмульсияли портловчи моддалар ишлаб чиқарувчи з-д қурилди.

Комбинатда ишлаб чиқарилган олтин ёмбилар. Таркибида олтин мавжуд бўлган маъданларни қазиб олиш ва қайта ишлаш бўйича Навоий КМК кўп йиллар мобайнида юқори техник-иқтисодий кўрсаткичлар б-н барқарор ишлаб келмоқда. Мамлакат мустақиллиги йилларида олтин и.ч. 1,5 баравар кўпайди. Ишлаб турган корхоналарни техник қайта жиҳозлаш, янги навбатларни қуриш, шунингдек, олтин и.ч. самарадорлигини сезиларли даражада ошириш имконини берувчи энг янги илмий-техник тадқиқотлар жорий этилди.

К-т Ўзбекистондаги йирик илмий марказлар ва муассасалар, ўқув юртлари, жаҳондаги кончилик ва рангли металлургия саноатидаги энг йирик компаниялар б-н ҳамкорлик қилади. Машҳур фирмалар б-н узок муддатли мустаҳкам алоқалар ўрнатган. Навоий КМК «Дўстлик» ордени б-н мукофотланган (2000). К-т директори Н. И. Кучерский ва экскаватор машинисти А. И. Панинга Ўзбекистон Қаҳрамони унвони берилган, кўпгина ходимлар меҳнатдаги ютуқлари учун Ўзбекистон Республикасининг орден ва медаллари б-н мукофотланган.

Ад.: Кучерский Н. И., Флагман индустрии независимого Узбекистана, Т., 1997; Кучерский Н. И. и др., Навоийский горно-металлургический комбинат: история создания и развития, Т., 2002.

Николай Кучерский.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.