Nazariya
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 33–34-b. — ziyouz.com
Nazariya — bilimning biror sohasiga oid asosiy ğoyalar tizimi; voqelik qonuniyatlari va undagi muhim aloqalar haqida bir butun tasavvur beradigan bilim şakli. N. borliqning muayyan sohasiga oid bölgan tajribalardan umumlaştirilgan ma'lumotlar asosida kelib çiqadi. Ilmiy bilişda N.ning asosiy vazifasi tajribalar bergan dalillarni izohlaş, şu b-n birga, narsa va hodisalarning mohiyatiga çuqurroq kirib boriş, yuzaga keladigan yangi narsa va hodisalarni oldindan köra olişdan iborat. Har qanday N. ilmiy bilişning natijasi sifatidagi biliş şakli bölsada, lekin uni tugallangan, özgarmas, mutlaq bilim deb qaramaslik kerak. N. biliş jarayonidabiz töplagan bilimlarning natijasigina emas, balki yangi bilimlar hosil qiliş yölidagi boşlanğiç asosdir. N. hamma vaqt amaliyot b-n uzviy boglik böladi va şundagina u harakat va rivojlanişning quroliga aylanadi. N.ning boşlanğiç şakli gipotezalmr. Amaliyotda gipotezaning töğri, haqiqat ekanligi isbotlansa, şu asosda yangi N. yuzaga kelişi mumkin. Ilmiy biliş jarayonida kişilarning ilmiy N.lar b-n qurollanganligi unga ilmiy oldindan köriş — ilmiy başorat qiliş imkoniyatini beradi. Bu esa, öz navbatida, yangi qonuniyat va yangi N.larning şakllanişiga olib keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НАЗАРИЯ — билимнинг бирор соҳасига оид асосий ғоялар тизими; воқелик қонуниятлари ва ундаги муҳим алоқалар ҳақида бир бутун тасаввур берадиган билим шакли. Н. борлиқнинг муайян соҳасига оид бўлган тажрибалардан умумлаштирилган маълумотлар асосида келиб чиқади. Илмий билишда Н.нинг асосий вазифаси тажрибалар берган далилларни изоҳлаш, шу б-н бирга, нарса ва ҳодисаларнинг моҳиятига чуқурроқ кириб бориш, юзага келадиган янги нарса ва ҳодисаларни олдиндан кўра олишдан иборат. Ҳар қандай Н. илмий билишнинг натижаси сифатидаги билиш шакли бўлсада, лекин уни тугалланган, ўзгармас, мутлақ билим деб қарамаслик керак. Н. билиш жараёнидабиз тўплаган билимларнинг натижасигина эмас, балки янги билимлар ҳосил қилиш йўлидаги бошланғич асосдир. Н. ҳамма вақт амалиёт б-н узвий боглик бўлади ва шундагина у ҳаракат ва ривожланишнинг қуролига айланади. Н.нинг бошланғич шакли гипотезалмр. Амалиётда гипотезанинг тўғри, ҳақиқат эканлиги исботланса, шу асосда янги Н. юзага келиши мумкин. Илмий билиш жараёнида кишиларнинг илмий Н.лар б-н қуролланганлиги унга илмий олдиндан кўриш — илмий башорат қилиш имкониятини беради. Бу эса, ўз навбатида, янги қонуният ва янги Н.ларнинг шаклланишига олиб келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.