Nefelin
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 179-b. — ziyouz.com
Nefelin (frans. nepheline, yun. nephele — budut) — karkasli silikatlar kiçik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi KNa3 [AlSiO4]4. Qöşimçalari Sa, Mg, goho Fe, Be, Cl, H2O, Ga. Geksagonal singoniyada kristallanadi. Ziç donador agregatlar, kam hollarda qisqa prizmatik kristallar şaklida böladi. Qattikligi 5,5—6; ziçligi 2600 kg/m3. Ulaniş yuzasi nomukammal. Yaltiroqligi yoğsimon. Köpinça rangsiz, puşti, kulrang yoki yaşilroq. Kislotada oson parçalanadi. N.— iş-qorli otqindi jinslarning asosiy mi-nerali. Alyuminiy, silikagel olişda (yölakay soda ham olinadi) xom aşyo. Gipergen şaroitlarda gidroslyuda, montmorillonit, galluazitga, lateritli nuraşda esa gibbsitga aylanadi. N.ning konlari RF (Kola ya.o., Ural), Örta Osiyoda Quljuqtov (Qizilqumda), Olmaliq yaqinida va Olay toğlarida, Grenlandiya, GFR, Keniya va b. joylarda bor. N. oyna va keramika i.ç.da va öğit sifatida foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕФЕЛИН (франц. nepheline, юн. nephele — будут) — каркасли силикатлар кичик синфига мансуб минерал. Кимёвий таркиби KNa3 [AlSiO4]4. Қўшимчалари Са, Mg, гоҳо Fe, Be, Cl, H2O, Ga. Гексагонал сингонияда кристалланади. Зич донадор агрегатлар, кам ҳолларда қисқа призматик кристаллар шаклида бўлади. Қаттиклиги 5,5—6; зичлиги 2600 кг/м3. Уланиш юзаси номукаммал. Ялтироқлиги ёғсимон. Кўпинча рангсиз, пушти, кулранг ёки яшилроқ. Кислотада осон парчаланади. Н.— иш-қорли отқинди жинсларнинг асосий ми-нерали. Алюминий, силикагел олишда (йўлакай сода ҳам олинади) хом ашё. Гиперген шароитларда гидрослюда, монтмориллонит, галлуазитга, латеритли нурашда эса гиббситга айланади. Н.нинг конлари РФ (Кола я.о., Урал), Ўрта Осиёда Қулжуқтов (Қизилқумда), Олмалиқ яқинида ва Олай тоғларида, Гренландия, ГФР, Кения ва б. жойларда бор. Н. ойна ва керамика и.ч.да ва ўғит сифатида фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.