Nefrit
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 180-b. — ziyouz.com
Nefrit (yun. nephros — buyrak; N.ning mayda toşlari buyrak şaklida bölganligidan qadimda öşa toşlar buyrakni davolaş xususiyatiga ega deb işonganlar, nomi şundan) (geologiya da) — mineral, tremolit-aktinolit qatoridagi amfibollarning mikrotolali turi, Sa2 (Mg, Fe), [Si4Ou]2(OH, F)2. Juda ingiçka tolalari çigallaşib ketgan agregat qolida uçraydi. N.ning qovuşqrkligi va qattiqligi çigal tolali agregatlari mikrostrukturasi b-n boğliq. Rangi (sutrang-oq, oç yaşildan yaşil va qönğir yaşilgaça) Cr3,Fe2+ va Ni2+ aralaşmalariga boğliq. N. kam qollarda kulrang, tutunrang, oq yoki qora rangda uçraydi. Qattikdigi 5,5— 6,5. Ziç-ligi 2900—3000 kg/m3. Yaxşi silliqlanadi. N.dan juda qad. davrdan qurol. bezak toş, dekorativ badiiy buyumlar yasaşda foydalanilgan. Amir Temur sağanasiga örnatilgan toş ham N.dai işlangan. N. Xitoy, Hindiston, Myanma kabi mamlakatlar madaniy tarixida muhim örinni egallaydi — imperator va yuqori martabali töralarning ajralib turiş belgisi hisoblangan. Kimmatbaho zargarlik toşlaridan biri. Tabiatda serpentenit, piroksenli va amfibolli kristallik slanetslar va b.ning metamorfizmlanişidan hosil böladi. N., asosan, allyuvia.1 yotqiziqlardan mayda toş va xarsajtoş körinişida ajratib olinadi. Yirik konlari Yorkend, Xotan daryolari havzasida, Baykal köli yaqinida, Yangi Zelandiya o.da va b. joylarda topilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕФРИТ (юн. nephros — буйрак; Н.нинг майда тошлари буйрак шаклида бўлганлигидан қадимда ўша тошлар буйракни даволаш хусусиятига эга деб ишонганлар, номи шундан) (геология да) — минерал, тремолит-актинолит қаторидаги амфиболларнинг микротолали тури, Са2 (Mg, Fe), [Si4Ou]2(OH, F)2. Жуда ингичка толалари чигаллашиб кетган агрегат қолида учрайди. Н.нинг қовушқрклиги ва қаттиқлиги чигал толали агрегатлари микроструктураси б-н боғлиқ. Ранги (сутранг-оқ, оч яшилдан яшил ва қўнғир яшилгача) Cr3,Fe2+ ва Ni2+ apaлашмаларига боғлиқ. Н. кам қолларда кулранг, тутунранг, оқ ёки қора рангда учрайди. Қаттикдиги 5,5— 6,5. Зич-лиги 2900—3000 кг/м3. Яхши силлиқланади. Н.дан жуда қад. даврдан қурол. безак тош, декоратив бадиий буюмлар ясашда фойдаланилган. Амир Темур сағанасига ўрнатилган тош ҳам Н.даи ишланган. Н. Хитой, Ҳиндистон, Мьянма каби мамлакатлар маданий тарихида муҳим ўринни эгаллайди — император ва юқори мартабали тўраларнинг ажралиб туриш белгиси ҳисобланган. Кимматбаҳо заргарлик тошларидан бири. Табиатда серпентенит, пироксенли ва амфиболли кристаллик сланецлар ва б.нинг метаморфизмланишидан ҳосил бўлади. Н., асосан, аллювиа.1 ётқизиқлардан майда тош ва харсажтош кўринишида ажратиб олинади. Йирик конлари Ёркенд, Хотан дарёлари ҳавзасида, Байкал кўли яқинида, Янги Зеландия о.да ва б. жойларда топилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.