Neft kimyosi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 188–189-b. — ziyouz.com
Neft kimyosi — kimyo fanining bir bölimi, neft va tabiiy gaz kom-ponentlarining tarkibi, tuzilişi, xossalari va kimyoviy özgarişlarini, şuningdek, ularni qayta işlaş jarayonlarini örganadi. N.k. sohasidagi ilk tadqiqotlar 19-a.ning oxirgi çoragida (taxm. 1880 y.) boşlangan bölib, bu vaqtga kelib dunyo miqyosida neft quduqdaridan yiliga 4—5 mln.t neft çiqarilgan. Neftni termik krekinglaş paytida ajralib çiqadigan gazlardan sintez yöli b-n olingan izopropil spirt (1920, AQŞ)
N.k.ning sanoat mikyosidagi birinçi mahsuloti edi. 1950—1960 y.larda toşkömirga nisbatan neft-gaz xom aşyolaridan organik sintezda köproq foydalaniş N.k.ning kimyoviy-ilmiy tadqiqotlardan mustaqil yönaliş sifatida ajralib çiqişiga sabab böldi. N.k.ning boş masalasi — neft va tabiiy gaz komponentlarini (asosan, uglevodorodlar, turli yonilğilar, surkov moylari, monomerlar, erituvçilar, sirt faol moddalar va b. olişda qöllaniladigan katta miqdordagi organik mahsulotlar) qayta işlaş jarayonlarini örganiş va samarali usullarini topişdan iborat. Şu maq-sadda N.k. neft uglevodlarining tarkibi, tuzilişi, xossalari, uglevodorodlar aralaşmalari va neft tarkibidagi geteroatom birikmalarning özgarişini tekşiradi. N.k. muammolarni yeçişda organik va fizik kimyo, mat., issiklik texnikasi, kibernetika va b. fanlarning usullari hamda yutuklaridan kompleks foydalanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕФТЬ КИМЁСИ — кимё фанининг бир бўлими, нефть ва табиий газ ком-понентларининг таркиби, тузилиши, хоссалари ва кимёвий ўзгаришларини, шунингдек, уларни қайта ишлаш жараёнларини ўрганади. Н.к. соҳасидаги илк тадқиқотлар 19-а.нинг охирги чорагида (тахм. 1880 й.) бошланган бўлиб, бу вақтга келиб дунё миқёсида нефть қудуқдаридан йилига 4—5 млн.т нефть чиқарилган. Нефтни термик крекинглаш пайтида ажралиб чиқадиган газлардан синтез йўли б-н олинган изопропил спирт (1920, АҚШ)
Н.к.нинг саноат микёсидаги биринчи маҳсулоти эди. 1950—1960 й.ларда тошкўмирга нисбатан нефть-газ хом ашёларидан органик синтезда кўпроқ фойдаланиш Н.к.нинг кимёвий-илмий тадқиқотлардан мустақил йўналиш сифатида ажралиб чиқишига сабаб бўлди. Н.к.нинг бош масаласи — нефть ва табиий газ компонентларини (асосан, углеводородлар, турли ёнилғилар, сурков мойлари, мономерлар, эритувчилар, сирт фаол моддалар ва б. олишда қўлланиладиган катта миқдордаги органик маҳсулотлар) қайта ишлаш жараёнларини ўрганиш ва самарали усулларини топишдан иборат. Шу мақ-садда Н.к. нефть углеводларининг таркиби, тузилиши, хоссалари, углеводородлар аралашмалари ва нефть таркибидаги гетероатом бирикмаларнинг ўзгаришини текширади. Н.к. муаммоларни ечишда органик ва физик кимё, мат., иссиклик техникаси, кибернетика ва б. фанларнинг усуллари ҳамда ютукларидан комплекс фойдаланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.