Neft suvlari
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 192-b. — ziyouz.com
Neft suvlari NEFT SUVLARI, neft konlaridagi suvlar — neftli gori-zontlardagi yer osti suvlari; neft va unda erigan gaz b-n bevosita aloqada böladi. Neft qatlamlarida va neft uyumlariga nisbatan joylaşişiga qarab quyidagi N.s. farq qilinadi: çekka (konturli) suvlar — neft uyumidan quyida joylaşgan; ostki (töşak) suvlar— qal-qib turgan neft uyumining tagida joylaşgan; ustki suvlar— neftli katlamining ustida joylaşgan; boğlangan suvlar — ğovaklar yuzasini örab oluvçi neft katlamida mayda kapillyar nayçalarni töldiruvçi suv; sun'iy kiritilgan suv — neft uyumlarini çiqarib olişda bosimni zarur darajada saklab turiş uçun kiritiladi. N.s.ning geokimyoviy tarkibi mahsuldor gorizont va uyum tarkibining litologik xususiyatlari b-n boğliq. Neft uyumlarining çekka N.s.da organik kislotalar, benzol, fenol, oğir karbonsuvlarning kon-sentratsiyasi yuqori böladi. Gaz uyumlaridagi suvlarda, odatda, organik qöşimçalar kam. Köpinça N.s.ning tarkibi katta maydonlarda deyarli özgarmaydi. Neft uyumlari b-n bevosita tutaşgan suvlar (çekka va ostki)ning minerallaşuvi (200 g/l gaça va undan ziyod), gazga töyinganligi, metan va benzol, ammoniyning miqdori öziga xos xususiyatlarga ega. Gidrokarbonatnatriyli N.s. esa kam (10 g/l gaça) minerallaşgan. N.s.ni örganiş neftni qidiriş, razvedka qiliş va kondan çikarib olişda ahamiyati katta.
Köpinça N.s. şifobaxş mineral suv sifatida yoki undan yod, brom, bor, radiy, bariy, stronsiy va b. olişda foydalaniladi. Neft b-n birga çiqa-digan N.s. qattiq noorganik tuzlar hosil kilişi sababli neft qazib olişni murakkablaştiradi. Buning oldini oliş uçun N.s. tuzsizlantiriladi yoki neft suvsizlantiriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕФТЬ СУВЛАРИ, нефть конларидаги сувлар — нефтли гори-зонтлардаги ер ости сувлари; нефть ва унда эриган газ б-н бевосита алоқада бўлади. Нефть қатламларида ва нефть уюмларига нисбатан жойлашишига қараб қуйидаги Н.с. фарқ қилинади: чекка (контурли) сувлар — нефть уюмидан қуйида жойлашган; остки (тўшак) сувлар— қал-қиб турган нефть уюмининг тагида жойлашган; устки сувлар— нефтли катламининг устида жойлашган; боғланган сувлар — ғоваклар юзасини ўраб олувчи нефть катламида майда капилляр найчаларни тўлдирувчи сув; сунъий киритилган сув — нефть уюмларини чиқариб олишда босимни зарур даражада саклаб туриш учун киритилади. Н.с.нинг геокимёвий таркиби маҳсулдор горизонт ва уюм таркибининг литологик хусусиятлари б-н боғлиқ. Нефть уюмларининг чекка Н.с.да органик кислоталар, бензол, фенол, оғир карбонсувларнинг кон-центрацияси юқори бўлади. Газ уюмларидаги сувларда, одатда, органик қўшимчалар кам. Кўпинча Н.с.нинг таркиби катта майдонларда деярли ўзгармайди. Нефть уюмлари б-н бевосита туташган сувлар (чекка ва остки)нинг минераллашуви (200 г/л гача ва ундан зиёд), газга тўйинганлиги, метан ва бензол, аммонийнинг миқдори ўзига хос хусусиятларга эга. Гидрокарбонатнатрийли Н.с. эса кам (10 г/л гача) минераллашган. Н.с.ни ўрганиш нефтни қидириш, разведка қилиш ва кондан чикариб олишда аҳамияти катта.
Кўпинча Н.с. шифобахш минерал сув сифатида ёки ундан йод, бром, бор, радий, барий, стронций ва б. олишда фойдаланилади. Нефть б-н бирга чиқа-диган Н.с. қаттиқ ноорганик тузлар ҳосил килиши сабабли нефть қазиб олишни мураккаблаштиради. Бунинг олдини олиш учун Н.с. тузсизлантирилади ёки нефть сувсизлантирилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.