Neftedollarlar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 183-b. — ziyouz.com
Neftedollarlar (ing. petrodollars) — neft eksport qiladigan mamlakatlar neftni çetga sotganlarida AQŞ dollarida oladigan pul vositalari. N. 20-a.ning 70-y.lari örtalaridan neft narxlarining tez kötarilişi oqibatida paydo böldi. Neft qazib oluvçi mamlakatlar ingliz-amerika neft korporatsiyalari b-n kuraşiş natijasida neft qazib oliş ustidan öz nazorati darajasini oşirdi va neftdan olinadigan daromadlarda öz xissasini oşirişga, neftning jahon narxlarini keskin kötarişga erişdilar. 1970-y. lar örtalari —80-y.lar boşida neft qazib çiqaruvçi mamlakatlarning daromadlari katta miqyosga yetdi. Neft eksport qiluvçi mamlakatlar taşkiloti — (OPEK)ga kiruvçi mamlakatlarning taşqi daromadi 300 mlrd. dollardan oşib ketdi.
OPEK a'zolarining köpçiligi daromadlarini milliy iqtisodiyotni yuksaltiriş, ta'lim, soğliqni saqlaşni rivojlantirişga sarfladilar, ayrimlari böş turgan pul mablağlarini Ğarb mamlakatlari banklariga qöydilar va şu tariqa bu mablağlar «N.» nomini oldi.
N. rivojlangan mamlakatlar iqtisodiyotini moliyalaştirişning qöşimça manbaiga aylandi, tölov balansi taqçilligini qoplaşda foydalanildi. Çet ellardagi qöyilmalardan N. egalari bulgan mamlakatlar katta daromad kura boşladi. Mas, Fors qöltiği mamlakatlarining 1980-y.larda çet ellardagi qöyilmalaridan olgan daromadlari bu mamlakatlar eksport tuşumlarining'D qismini taş-kil etdi. Neft qazib oluvçi mamlakatlarning çet el banklaridagi qöyilmalari hajmi hamon katta bölib qolmoqda. Mac, 1994 y.lar örtalarida Quvaytning çet ellardagi xususiy qöyilmalari 120 mlrd. dollar, BAA-niki 23 mlrd. dollar, Katarniki 14 mlrd. dollar bölgan.
Qodirjon Yusupov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕФТЕДОЛЛАРЛАР (инг. petrodollars) — нефть экспорт қиладиган мамлакатлар нефтни четга сотганларида АҚШ долларида оладиган пул воситалари. Н. 20-а.нинг 70-й.лари ўрталаридан нефть нархларининг тез кўтарилиши оқибатида пайдо бўлди. Нефть қазиб олувчи мамлакатлар инглиз-америка нефть корпорациялари б-н курашиш натижасида нефть қазиб олиш устидан ўз назорати даражасини оширди ва нефтдан олинадиган даромадларда ўз хиссасини оширишга, нефтнинг жаҳон нархларини кескин кўтаришга эришдилар. 1970-й. лар ўрталари —80-й.лар бошида нефть қазиб чиқарувчи мамлакатларнинг даромадлари катта миқёсга етди. Нефть экспорт қилувчи мамлакатлар ташкилоти — (ОПЕК)га кирувчи мамлакатларнинг ташқи даромади 300 млрд. доллардан ошиб кетди.
ОПЕК аъзоларининг кўпчилиги даромадларини миллий иқтисодиётни юксалтириш, таълим, соғлиқни сақлашни ривожлантиришга сарфладилар, айримлари бўш турган пул маблағларини Ғарб мамлакатлари банкларига қўйдилар ва шу тариқа бу маблағлар «Н.» номини олди.
Н. ривожланган мамлакатлар иқтисодиётини молиялаштиришнинг қўшимча манбаига айланди, тўлов балансы тақчиллигини қоплашда фойдаланилди. Чет эллардаги қўйилмалардан Н. эгалари булган мамлакатлар катта даромад кура бошлади. Мас, Форс қўлтиғи мамлакатларининг 1980-й.ларда чет эллардаги қўйилмаларидан олган даромадлари бу мамлакатлар экспорт тушумларининг’Д қисмини таш-кил этди. Нефть қазиб олувчи мамлакатларнинг чет эл банкларидаги қўйилмалари ҳажми ҳамон катта бўлиб қолмоқда. Mac, 1994 й.лар ўрталарида Қувайтнинг чет эллардаги хусусий қўйилмалари 120 млрд. доллар, БАА-ники 23 млрд. доллар, Катарники 14 млрд. доллар бўлган.
Қодиржон Юсупов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.