Negiz
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 134-b. — ziyouz.com
Negiz — sözning şaklini hosil qiliş uçun asos bölib xizmat qiladigan til birligi; sözning «özak + yasovçi qöşimça» şaklidagi qismi (iş — özak, çi — söz yasovçi qöşimça, demak: işçi — negiz), undan keyin qöşiladigan qöşimçalar sözning grammatik şaklini hosil qiladi. N.ning hosil bölişi yangi luğaviy birlik b-n aloqador. Özbek tilida qöşimçalar özakdan keyin qöşiladigan xususiyatga ega bölganligidan, N. asosan «özak + yasovçi qöşimça» şak-lida böladi, lekin boşqa tillardan kirgan old qöşimçalar mavjudligi va bu qöşimçalarning söz yasovçilarga mansubligi N.ning «old qöşimça + özak» (badavlat), şuningdek, «old qöşimça + özak + yasovçi» (notinç) şakllari ham borligini körsatadi. Demak, N. morfemalarning qöşilişidan hosil böladi, ya'ni qöşimça or-qali özakdan N. yaratiladi yoki bir N.dan boşqa N. hosil qilinadi (Mas, temirçilik sözida temir + çi = birlamçi N., temirçi + lik ikkilamçi N. N. va yasama söz tuşunçalari özaro aloqador, lekin boşqa-boşqa hodisalardir. Ba'zi adabiyotlarda asos, özak-negiz terminlari ham N. sözining si-nonimi sifatida qöllanadi.
Nemat Mahkamov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕГИЗ — сўзнинг шаклини ҳосил қилиш учун асос бўлиб хизмат қиладиган тил бирлиги; сўзнинг «ўзак + ясовчи қўшимча» шаклидаги қисми (иш — ўзак, чи — сўз ясовчи қўшимча, демак: ишчи — негиз), ундан кейин қўшиладиган қўшимчалар сўзнинг грамматик шаклини ҳосил қилади. Н.нинг ҳосил бўлиши янги луғавий бирлик б-н алоқадор. Ўзбек тилида қўшимчалар ўзакдан кейин қўшиладиган хусусиятга эга бўлганлигидан, Н. асосан «ўзак + ясовчи қўшимча» шак-лида бўлади, лекин бошқа тиллардан кирган олд қўшимчалар мавжудлиги ва бу қўшимчаларнинг сўз ясовчиларга мансублиги Н.нинг «олд қўшимча + ўзак» (бадавлат), шунингдек, «олд қўшимча + ўзак + ясовчи» (нотинч) шакллари ҳам борлигини кўрсатади. Демак, Н. морфемаларнинг қўшилишидан ҳосил бўлади, яъни қўшимча ор-қали ўзакдан Н. яратилади ёки бир Н.дан бошқа Н. ҳосил қилинади (Мас, темирчилик сўзида темир + чи = бирламчи Н., темирчи + лик иккиламчи Н. Н. ва ясама сўз тушунчалари ўзаро алоқадор, лекин бошқа-бошқа ҳодисалардир. Баъзи адабиётларда асос, ўзак-негиз терминлари ҳам Н. сўзининг си-ноними сифатида қўлланади.
Неьмат Маҳкамов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.