Nekrobakterioz
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 145-b. — ziyouz.com
Nekrobakterioz NEKROBAKTERIOZ, nekrobatsillyoz — uy hayvonlari va köpgina yovvoyi hayvonlarda uçraydigan yuqumli kasallik. Kasallikni Bacterium necrophorum bakteriyasi qözğatadi. Bakteriya taşqi muhitga çidamsiz, quyoş nuri ta'sirida tez öladi. N. b-n köproq qöy, sigir, ot, tovuq (aksariyat jöjalar) kasallanib, odamga xam yuqişi mumkin. Kasallik manbai — kasal hayvonlar. Bakteriya nafas yöli va şikastlangan teri yoki şilliq pardalar orqali organizmni zaharlaydi, natijada töqimalarda moddalar almaşinuvi bu-ziladi va mayda kon tomirlarida tromblar, içki organlarda esa metastazalar paydo böladi. Kasallik katta yoşdagi hayvonlarda surunkali, yoşlarida esa şid-datli ötadi. Köpinça tuyoqoraliği, tuyoqning yumşoq qismlari, qözilarning lablari, burun qanotlari, oğiz şilliq pardalari şişib, yara böladi. Keyinçalik şu joylarda qon aralaş yiringli suyuklik töplanib, töqimalar iriydi. Kasal hayvon ozadi, öladi.
Kasallik epizootologik va klinik ma'lumotlarga asoslanib, bakteriologik tekşiriş b-n aniqlanadi.
Oldini oliş: hayvonlarni bo-qişda veterinariya-sanitariya qridalariga rioya qiliş; ularni tölaqonli ozuqalar b-n ta'minlaş; mollarni botqoqlangan yaylovlarda boqmaslik. Kasal hayvonlar ajratib olinadi va davolanadi, tuzalişi qiyin bölganlari söyiladi. Zararlangan organ va töqimalar yöqotiladi. Göştini çeklovlarsiz iste'mol qiliş mumkin.
Davolaş: zararlangan joylar xirurgik yöl b-n davolanadi, antibiotiklar, sulfanilamidlar, kasallikning boşlaniş davrida kaliy permanganatning 3% li spirtli eritmasi qöllanadi. Kasallik tarqalgan xöjalikda karantin e'lon qilinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕКРОБАКТЕРИОЗ, некробациллёз — уй ҳайвонлари ва кўпгина ёввойи ҳайвонларда учрайдиган юқумли касаллик. Касалликни Bacterium necrophorum бактерияси қўзғатади. Бактерия ташқи муҳитга чидамсиз, қуёш нури таъсирида тез ўлади. Н. б-н кўпроқ қўй, сигир, от, товуқ (аксарият жўжалар) касалланиб, одамга хам юқиши мумкин. Касаллик манбаи — касал ҳайвонлар. Бактерия нафас йўли ва шикастланган тери ёки шиллиқ пардалар орқали организмни заҳарлайди, натижада тўқималарда моддалар алмашинуви бу-зилади ва майда кон томирларида тромблар, ички органларда эса метастазалар пайдо бўлади. Касаллик катта ёшдаги ҳайвонларда сурункали, ёшларида эса шид-датли ўтади. Кўпинча туёқоралиғи, туёқнинг юмшоқ қисмлари, қўзиларнинг лаблари, бурун қанотлари, оғиз шиллиқ пардалари шишиб, яра бўлади. Кейинчалик шу жойларда қон аралаш йирингли суюклик тўпланиб, тўқималар ирийди. Касал ҳайвон озади, ўлади.
Касаллик эпизоотологик ва клиник маълумотларга асосланиб, бактериологик текшириш б-н аниқланади.
Олдини олиш: ҳайвонларни бо-қишда ветеринария-санитария қридаларига риоя қилиш; уларни тўлақонли озуқалар б-н таъминлаш; молларни ботқоқланган яйловларда боқмаслик. Касал ҳайвонлар ажратиб олинади ва даволанади, тузалиши қийин бўлганлари сўйилади. Зарарланган орган ва тўқималар йўқотилади. Гўштини чекловларсиз истеъмол қилиш мумкин.
Даволаш: зарарланган жойлар хирургик йўл б-н даволанади, антибиотиклар, сульфаниламидлар, касалликнинг бошланиш даврида калий перманганатнинг 3% ли спиртли эритмаси қўлланади. Касаллик тарқалган хўжаликда карантин эълон қилинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.