Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Neoplatonizm

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 160–161-b. — ziyouz.com

    Neoplatonizm (neo... va platonizm) — yunon falsafasidagi oqim. 3— 6-a.larda paydo bölgan. N. namoyandalari Plotin, Porfiriy, Prokl. N. vakillari Platonntg moddiy dunyo ğoyalar dunyosining soyasi ekanligi töğrisidagi fikrini yana xam diniy şaklda bayon etdilar. N.ning asosiy mazmuni Platon triadasi — «yagona», «aql» (nus), «jon» dialektikasini işlab çiqişdan iborat. Unga köra, borliqning asosida xudo, qandaydir biliş va tuşuntirib beriş mumkin bölmagan boşlanğiç mohiyat yotadi. Eng oliy mohiyat — xudo emanatsiya yöli b-n avval dunyo-viy aklni, keyin dunyoviy ruhni yara-tadi, undan keyin — sönggi bosqiçda idrok qilinadigan moddiy dunyoni yaratadi. Neoplatonçilar fikriça, insonning yaşaşidan maqsad — ruhni tanadan, gunoxlardan xalos etib, yana xudoga yaqinlaşişdan, uning şarofatiga erişişdan iborat. Insonning gunohga botib qolganligini asoslaşga uriniş, inson fikrining erkin-ligi va mustaqilligiga işonmaslik — N.da uçraydigan asosiy belgilar deb hisoblaşadi. N.islom falsafasiga xam muayyan ta'sir körsatgan. Suxravardiy va Ğazoliy qaraşlarida, tasavvuf ta'limotida N.ning ba'zi belgilarini uçratiş mumkin.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    НЕОПЛАТОНИЗМ (нео... ва платонизм) — юнон фалсафасидаги оқим. 3— 6-а.ларда пайдо бўлган. Н. намояндалари Плотин, Порфирий, Прокл. Н. вакиллари Платоннтг моддий дунё ғоялар дунёсининг сояси эканлиги тўғрисидаги фикрини яна хам диний шаклда баён этдилар. Н.нинг асосий мазмуни Платон триадаси — «ягона», «ақл» (нус), «жон» диалектикасини ишлаб чиқишдан иборат. Унга кўра, борлиқнинг асосида худо, қандайдир билиш ва тушунтириб бериш мумкин бўлмаган бошланғич моҳият ётади. Энг олий моҳият — худо эманация йўли б-н аввал дунё-вий аклни, кейин дунёвий руҳни яра-тади, ундан кейин — сўнгги босқичда идрок қилинадиган моддий дунёни яратади. Неоплатончилар фикрича, инсоннинг яшашидан мақсад — руҳни танадан, гунохлардан халос этиб, яна худога яқинлашишдан, унинг шарофатига эришишдан иборат. Инсоннинг гуноҳга ботиб қолганлигини асослашга уриниш, инсон фикрининг эркин-лиги ва мустақиллигига ишонмаслик — Н.да учрайдиган асосий белгилар деб ҳисоблашади. Н.ислом фалсафасига хам муайян таъсир кўрсатган. Сухравардий ва Ғазолий қарашларида, тасаввуф таълимотида Н.нинг баъзи белгиларини учратиш мумкин.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.