Neorealizm
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 161-b. — ziyouz.com
Neorealizm (neo... va realizm) — 1) 20-a.ning 40-y.lari örtasidan 50-y. lar örtasigaça italiya k i nosi da mavjud bölgan oqim. Demokratik mil-liy san'at uçun kuraş jarayonida tar-kib topgan. Ijtimoiy adolat va oddiy insonning qadr-qimmati ğoyalarini himoya qildi. Hayotiy faktlar asosida qurilgan filmlar aksariyat nomuta-xassis ijroçilar iştirokida yaratildi. N.ning badiiy manifesta R.Rosse-linining «Rim — oçiq şahar»i (1945) filmidir. Ç. Dzavattini, L. Viskonti, V. De Sika, J. de Santis, P. Jer-mi kabilar N.ning kino san'atidagi asosiy vakillaridir. N. Italiya kine-matografiyasi va b. mamlakatlarning ilğor kinosi rivojiga katta ta'sir körsatdi; 2) adabiyotda N. yozuvçilari ijodi demokratik yönalişi, ozodlik ideallari va ijtimoiy adolatga insoniy işonçi b-n ajralib turadi. Qarşilik körsatiş harakati, faşizmga qarşi kuraş mavzui V. Pratolinining lirik esdaliklarida, R. Vigano, I. Kalvino romanlarida, J. Bassani va b.ning qissalarida haqqoniy aks ettirilgan. N. namoyandalari ijodida ötkir ijtimoiy ma-salalarga bağişlangan asarlar ham bor: V. Pratolinining «Kambağal sevişganlar qissasi» (1947) xamda «Metel-lo» romani (1954); K. Levi oçerklari; E. de Filipponing «Neapol — millioner» komediyasi (1945); P. P. Pazolini şe'riyati va b.; 3) Italiya tasviriy san'ati (1940—50 y.lar)dagi yönaliş; Italiya kinosi, adabiyo-ti va teatridagi oqim va ayni bir vaqtdagi yönalişlardan nom olgan. 2-jahon uruşi yillari Qarşilik körsatiş harakati natijasida umum demokratik an'analarning tiklanişi, 19—20-a.lar Yevropa san'atidagi turli oqimlar (jumladan, romantizm va ekspressionizm)ning badiiy usullarini ijodiy qöllaşlar N.ning şakllanişiga omil böldi. Neorealist-rassomlar (R. Guttuzo, G. Mukki, A. Pitssinato va b.) voqelikni, uning barça qarama-qarşiliklar keskinligini san'atda yangi ruhiy qadriyatlar va yangi qahramonlar — mehnat ahli, uning hayotiy qatiyati va içki qudrati b-n haqqoniy aks ettirişga intil-dilar. N. ga yaqin an'analar uruşdan keyingi demokratik tasviriy san'atda va b. mamlakatlar (Mas, Fransiyada B. Taslitskiy, A. Fujeron va b.)da ham namoyon böldi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕОРЕАЛИЗМ (нео... ва реализм) — 1) 20-а.нинг 40-й.лари ўртасидан 50-й. лар ўртасигача италия к и носи да мавжуд бўлган оқим. Демократик мил-лий санъат учун кураш жараёнида тар-киб топган. Ижтимоий адолат ва оддий инсоннинг қадр-қиммати ғояларини ҳимоя қилди. Ҳаётий фактлар асосида қурилган фильмлар аксарият номута-хассис ижрочилар иштирокида яратилди. Н.нинг бадиий манифеста Р.Россе-линининг «Рим — очиқ шаҳар»и (1945) фильмидир. Ч. Дзаваттини, Л. Висконти, В. Де Сика, Ж. де Сантис, П. Жер-ми кабилар Н.нинг кино санъатидаги асосий вакилларидир. Н. Италия кине-матографияси ва б. мамлакатларнинг илғор киноси ривожига катта таъсир кўрсатди; 2) адабиётда Н. ёзувчилари ижоди демократик йўналиши, озодлик идеаллари ва ижтимоий адолатга инсоний ишончи б-н ажралиб туради. Қаршилик кўрсатиш ҳаракати, фашизмга қарши кураш мавзуи В. Пратолинининг лирик эсдаликларида, Р. Вигано, И. Кальвино романларида, Ж. Бассани ва б.нинг қиссаларида ҳаққоний акс эттирилган. Н. намояндалари ижодида ўткир ижтимоий ма-салаларга бағишланган асарлар ҳам бор: В. Пратолинининг «Камбағал севишганлар қиссаси» (1947) хамда «Метел-ло» романи (1954); К. Леви очерклари; Э. де Филиппонинг «Неаполь — миллионер» комедияси (1945); П. П. Пазолини шеърияти ва б.; 3) Италия тасвирий санъати (1940—50 й.лар)даги йўналиш; Италия киноси, адабиё-ти ва театридаги оқим ва айни бир вақтдаги йўналишлардан ном олган. 2-жаҳон уруши йиллари Қаршилик кўрсатиш ҳаракати натижасида умум демократик анъаналарнинг тикланиши, 19—20-а.лар Европа санъатидаги турли оқимлар (жумладан, романтизм ва экспрессионизм)нинг бадиий усулларини ижодий қўллашлар Н.нинг шаклланишига омил бўлди. Неореалист-рассомлар (Р. Гуттузо, Г. Мукки, А. Пиццинато ва б.) воқеликни, унинг барча қарама-қаршиликлар кескинлигини санъатда янги руҳий қадриятлар ва янги қаҳрамонлар — меҳнат аҳли, унинг ҳаётий қатьияти ва ички қудрати б-н ҳаққоний акс эттиришга интил-дилар. Н. га яқин анъаналар урушдан кейинги демократик тасвирий санъатда ва б. мамлакатлар (Мас, Францияда Б. Таслицкий, А. Фужерон ва б.)да ҳам намоён бўлди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.