Neovitalizm
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 151-b. — ziyouz.com
Neovitalizm (neo... va vitalizm) — biol.dagi idealistik oqim, vitalizm şakllaridan biri. 19-a.ning 2-yarmida «eski» vitalizm örnida paydo bölgan. N.ning asosçisi X. Drişning körsatişiça, organizmning yaxlit va garmonik rivojlanişini materiyadan yuqori turadigan dinamik omil, ya'ni «entelexiya» belgilab beradi. Ota-ona uçun xos bölgan belgilarning nayelga ötişi va oliy nerv faoliyati ana şu entelexiya b-n boğliq. Moslaşgaşşkning nisbiyligi töğrisidagi Ç. Darvin ta'limotiga qarama-qarşi ölaroq, X.Driş moslaşganlikni absolyutlaştiradi va uni entelexiya boşqarib turişini tan oladi. N.ning boşqa taraf-dorlari fikriça, fiziologik jarayonlar va organizmlar rivojlanişining asosini «dominanta», «hayot energiyasi», «kuç maydoni» kabi moddiy bölmagan «taşkillaştiruvçi» omillar taşkil etadi. Pirovardida N. teologiya b-n yaqinlaşib, biol. fanining rivojlanişiga mone'lik qiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕОВИТАЛИЗМ (нео... ва витализм) — биол.даги идеалистик оқим, витализм шаклларидан бири. 19-а.нинг 2-ярмида «эски» витализм ўрнида пайдо бўлган. Н.нинг асосчиси X. Дришнинг кўрсатишича, организмнинг яхлит ва гармоник ривожланишини материядан юқори турадиган динамик омил, яъни «энтелехия» белгилаб беради. Ота-она учун хос бўлган белгиларнинг наелга ўтиши ва олий нерв фаолияти ана шу энтелехия б-н боғлиқ. Мослашгашшкнинг нисбийлиги тўғрисидаги Ч. Дарвин таълимотига қарама-қарши ўлароқ, Х.Дриш мослашганликни абсолютлаштиради ва уни энтелехия бошқариб туришини тан олади. Н.нинг бошқа тараф-дорлари фикрича, физиологик жараёнлар ва организмлар ривожланишининг асосини «доминанта», «ҳаёт энергияси», «куч майдони» каби моддий бўлмаган «ташкиллаштирувчи» омиллар ташкил этади. Пировардида Н. теология б-н яқинлашиб, биол. фанининг ривожланишига монеълик қилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.