Nerv markazi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 172–173-b. — ziyouz.com
Nerv markazi — nerv hujayralari (neyronlar) majmui. Odam, umurtqali xayvonlar va ayrim umurtkasizlar organizmining biror funksiyasini boşkariş, refleks hosil bölişida qatnaşadi. Oddiy N.m. gangliy hosil qiluvçi bir neça neyrondan tuzilgan. Yuksak darajadagi hayvonlar va odamda N.m. markaziy nerv sistemasi tarkibiga kirib, bir neça ming, ba'zan bir neça mln. neyronlardan taşkil topgan. Organizmning köpçilik funksi-yalari markaziy nerv sistemasining turli qismlarida joylaşgan bir qança N.m. tomonidan boşkariladi (Mas, köriş sistemasining N.m. oraliqmiya, örta miya katta yarim şarlari pöstlo-ğida joylaşgan). Sezgi a'zolari yoki boşqa N.m.dan nerv impulsi tarzşş kelayotgan ma'lumotlar qar bir nerv markazining kiriş kanali orqali ötadi. Bu ma'lumotlarni N.m.ning neyronlari analiz va sintez qilib, ularga tegişli javob kaytaradi. N.m. tarkibiga ritmni boşkaradigan neyronlar xam kirişi mumkin. Ular nerv im-pulyelarini vaqt-vaqti b-n boşqariş xususiyatiga ega. N.m. faoliyatiningasosiy mohiyati dominantlar prinsipiga asoslangan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕРВ МАРКАЗИ — нерв ҳужайралари (нейронлар) мажмуи. Одам, умуртқали хайвонлар ва айрим умурткасизлар организмининг бирор функциясини бошкариш, рефлекс ҳосил бўлишида қатнашади. Оддий Н.м. ганглий ҳосил қилувчи бир неча нейрондан тузилган. Юксак даражадаги ҳайвонлар ва одамда Н.м. марказий нерв системаси таркибига кириб, бир неча минг, баъзан бир неча млн. нейронлардан ташкил топган. Организмнинг кўпчилик функци-ялари марказий нерв системасининг турли қисмларида жойлашган бир қанча Н.м. томонидан бошкарилади (Мас, кўриш системасининг Н.м. оралиқмия, ўрта мия катта ярим шарлари пўстло-ғида жойлашган). Сезги аъзолари ёки бошқа Н.м.дан нерв импульси тарзшш келаётган маълумотлар қар бир нерв марказининг кириш канали орқали ўтади. Бу маълумотларни Н.м.нинг нейронлари анализ ва синтез қилиб, уларга тегишли жавоб кайтаради. Н.м. таркибига ритмни бошкарадиган нейронлар хам кириши мумкин. Улар нерв им-пульеларини вақт-вақти б-н бошқариш хусусиятига эга. Н.м. фаолиятинингасосий моҳияти доминантлар принципига асосланган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.