Nevar tili
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 130-b. — ziyouz.com
Nevar tili NEVAR TILI, nevari — tibet-birma tillarinit şarqiy himolay guruhçasiga mansub til. Ba'zi jihatlari b-n ayrim turkiy, möğul va man-jur tillariga yaqin turadi. Nepalda, asosan nevarlar yaşaydigan Katmandu vodiysida, şuningdek, qisman Hin-diston va Butanda tarqalgan. Unda 1 mln.ga yaqin kişi sözlaşadi. N.t. 4 ta lahjaga ega: ularning 3 tasi Nepalning markaziy qismidagi Katmandu, Bhak-tapur, Lalitpur ş.larida va törtinçisi Nepalning şarqiy qismida tar-qalgan. Fonetikasi uçun böğiz undoşlari, burunlaşgan unlilar xos. Morfologik tuzilişi agglyutinativ, özak va affiksal morfemalari asosan bir böğinlidir. Fe'llar 5 xil tuslaniş şakliga ega. Luğat boyligining 75 fo-izi nevarça; sanskrit va tibet tillaridan özlaşgan sözlar xam ançagina. N.t. 14—18-a.larda Nepalning ras-miy tili bölgan, birok, 18-a. oxirida ham rasmiy, ham adabiy doirada uning örnini nepal tili egallagan. 20-a.da sözlaşuv şakllaridan, asosan, Katmandu laxjasi asosida adabiy N.t. kay-ta tirila boşladi. Nevar yozuvi 9-a. da brahmi asosida şakllangan, xrzirgaça çeklangan holda amalda. Hoz. N.t. 18-a. oxiridan devanagari yozuvidan foydalanib keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕВАР ТИЛИ, невари — тибет-бирма тилларинит шарқий ҳимолай гуруҳчасига мансуб тил. Баъзи жиҳатлари б-н айрим туркий, мўғул ва ман-жур тилларига яқин туради. Непалда, асосан неварлар яшайдиган Катманду водийсида, шунингдек, қисман Ҳин-дистон ва Бутанда тарқалган. Унда 1 млн.га яқин киши сўзлашади. Н.т. 4 та лаҳжага эга: уларнинг 3 таси Непалнинг марказий қисмидаги Катманду, Бҳак-тапур, Лалитпур ш.ларида ва тўртинчиси Непалнинг шарқий қисмида тар-қалган. Фонетикаси учун бўғиз ундошлари, бурунлашган унлилар хос. Морфологик тузилиши агглютинатив, ўзак ва аффиксал морфемалари асосан бир бўғинлидир. Феъллар 5 хил тусланиш шаклига эга. Луғат бойлигининг 75 фо-изи неварча; санскрит ва тибет тилларидан ўзлашган сўзлар хам анчагина. Н.т. 14—18-а.ларда Непалнинг рас-мий тили бўлган, бирок, 18-а. охирида ҳам расмий, ҳам адабий доирада унинг ўрнини непал тили эгаллаган. 20-а.да сўзлашув шаклларидан, асосан, Катманду лахжаси асосида адабий Н.т. кай-та тирила бошлади. Невар ёзуви 9-а. да браҳми асосида шаклланган, хрзиргача чекланган ҳолда амалда. Ҳоз. Н.т. 18-а. охиридан деванагари ёзувидан фойдаланиб келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.