Nevrasteniya
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 131-b. — ziyouz.com
Nevrasteniya (nevr... va yun. astheneia — darmonsizlik), astenik nevroz, asab toliqişi, asab ojizligi — nerv sistemasinnng uzoq vaqt öta tol i kişi, ya'ni ruhiy iztirob natijasida kelib çikadigan kasallik, nevrozlarning bir turi N.ga intoksikatsiya (köpinça alkogoldan), infeksiya, öta toliqiş, töyib ovqatlanmaslik, boş miya şikastlanişi, şuningdek, tez-tez asabga tegadigan va darmonni quritadigan vaziyatlar, keçasi kam uxlaş va b. sabab böladi. N.da, asosan, asteniya sindromiga xos alomatlar yuzaga keladi. Bunda bemor sal-biy ta'sirotlarga oson beriluvçan, serzarda, jahldor, tez çarçaydigan bölib qoladi, madori quriydi, yotganida tez uxlab qolib, salgina şovqinga uyğonib ketadi. Boş miya katta yarim şarlari pöstloği faoliyatining buzilişi tufayli oliy nerv faoliya-tida qözğaliş va tormozlaniş jarayonlarining munosabatlari buzilib, avval birinçisi, keyinroq ikkinçisi ustunlik qiladi. N. alomatlari ham ana şunday kelib çiqadi, dastlab bemor ta'sirçan, jahldor, bezovta, keyinçalik çarçagan, böşang, horğin, uyquçan, kayfiyati buzuq, xotirasi pasaygan ahvolgatuşadi. Hissiyot ojizligi, sezgilarning oşişi, teri se-zuvçanligining oğriqli darajagaça ortişi, betoqatlik, şu vaqtning özida ruhiy va jismoniy toliqiş, diqqat va xotiraning pasayişi kuzatiladi. N.ga xos alomatlardan biri uy-quning buzilişi va tez-tez boş oğrib turişidir. Uyqu juda yuzaki bölib, aksariyat hollarda betöxtov davom etib, tuş köriş b-n keçadi. Kunduzi esa uyqu bosadi, bemor uyqudan turganida kuçli çarçagan, horğin böladi. N.da köp uçraydigan belgilar — bu turli-tuman somato-vegetativ va nevrologik buzilişlardir. Bunga iştahaning buzilişi, oğiz qurişi, kekiriş, köngil aynişi, iç dam bölişi, qab-ziyat, köp terlaş, tomir urişi va ar-terial bosimning özgaruvçanligi, köz qovoklari va barmoqlarning titrab turişi (tremor), pay reflekslarining kuçayişi, jinsiy faoliyat su-sayişi va h.k. kiradi. Bu alomatlar bemorning umumiy ahvoli yaxşilanişi b-n tezda ötib ketadi. N.da mehnat qiliş va dam olişni töğri uyuştiriş, sport b-n şuğullaniş, sayr qiliş, suv muolajalaridan foydala-niş, vitaminli ovqatlar iste'mol qiliş, oilada, işda tinç va xotir-jam böliş bemorning tezda soğayib ketişiga olib keladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕВРАСТЕНИЯ (невр... ва юн. astheneia — дармонсизлик), астеник невроз, асаб толиқиши, асаб ожизлиги — нерв системасинннг узоқ вақт ўта тол и киши, яъни руҳий изтироб натижасида келиб чикадиган касаллик, неврозларнинг бир тури Н.га интоксикация (кўпинча алкоголдан), инфекция, ўта толиқиш, тўйиб овқатланмаслик, бош мия шикастланиши, шунингдек, тез-тез асабга тегадиган ва дармонни қуритадиган вазиятлар, кечаси кам ухлаш ва б. сабаб бўлади. Н.да, асосан, астения синдромига хос аломатлар юзага келади. Бунда бемор сал-бий таъсиротларга осон берилувчан, серзарда, жаҳлдор, тез чарчайдиган бўлиб қолади, мадори қурийди, ётганида тез ухлаб қолиб, салгина шовқинга уйғониб кетади. Бош мия катта ярим шарлари пўстлоғи фаолиятининг бузилиши туфайли олий нерв фаолия-тида қўзғалиш ва тормозланиш жараёнларининг муносабатлари бузилиб, аввал биринчиси, кейинроқ иккинчиси устунлик қилади. Н. аломатлари ҳам ана шундай келиб чиқади, дастлаб бемор таъсирчан, жаҳлдор, безовта, кейинчалик чарчаган, бўшанг, ҳорғин, уйқучан, кайфияти бузуқ, хотираси пасайган аҳволгатушади. Ҳиссиёт ожизлиги, сезгиларнинг ошиши, тери се-зувчанлигининг оғриқли даражагача ортиши, бетоқатлик, шу вақтнинг ўзида руҳий ва жисмоний толиқиш, диққат ва хотиранинг пасайиши кузатилади. Н.га хос аломатлардан бири уй-қунинг бузилиши ва тез-тез бош оғриб туришидир. Уйқу жуда юзаки бўлиб, аксарият ҳолларда бетўхтов давом этиб, туш кўриш б-н кечади. Кундузи эса уйқу босади, бемор уйқудан турганида кучли чарчаган, ҳорғин бўлади. Н.да кўп учрайдиган белгилар — бу турли-туман сомато-вегетатив ва неврологик бузилишлардир. Бунга иштаҳанинг бузилиши, оғиз қуриши, кекириш, кўнгил айниши, ич дам бўлиши, қаб-зият, кўп терлаш, томир уриши ва ар-териал босимнинг ўзгарувчанлиги, кўз қовоклари ва бармоқларнинг титраб туриши (тремор), пай рефлексларининг кучайиши, жинсий фаолият су-сайиши ва ҳ.к. киради. Бу аломатлар беморнинг умумий аҳволи яхшиланиши б-н тезда ўтиб кетади. Н.да меҳнат қилиш ва дам олишни тўғри уюштириш, спорт б-н шуғулланиш, сайр қилиш, сув муолажаларидан фойдала-ниш, витаминли овқатлар истеъмол қилиш, оилада, ишда тинч ва хотир-жам бўлиш беморнинг тезда соғайиб кетишига олиб келади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.