Nevrologiya
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 132–133-b. — ziyouz.com
Nevrologiya (nevr... va ...logiya) — odam va hayvonlar nerv sistemasining tuzilişi hamda norma va patologik holatlardagi funksiyalari, uning filogeneza va ontogenez» qonuniyatlari töğrisidagi tibbiy-biologik fan. N.ning bölimlari — nerv sistemasining anatomiyayep, gistologiyasç, embriologiyaş, neyrofiziologiyasi, patofiziologiya, şuningdek, nevropatologiya, bolalar nevropatologiyasi, nevrogigiyena va b. Qad. dunyo tibbiyoti neyromorfologiyadan elementar ma'lumotlarga ega bölgan. 16-a.da A. Vezaliy nerv sistemasini örganişda morfofunksional yönalişni boşlab berdi. 19-a.da nerv sistemasini mikroskopik örganişga asos solinadi, bu esa neyronnç ta'riflaşga imkon berdi. Gistologiya, tasviriy anatomiya b-n birga neyrofiziologiya ham rivojlanib bordi; hayvonlar miyasining ayrim qismlarini ajratib olib örganişga kirişildi. Boş va orqa miyada harakat va sezgi funksiyalarini belgilovçi maxsus markazlar borligi aniklandi. 19-a.ning 2-yarmida boş miya vaskulyari-zatsiyasi, nerv sistemasining filoge-nezi va ontogenezini örganişda bir-munça muvaffaqiyatlarga erişildi. 19—20-a.larda I. M. Seçenov, N. Ye. Vvedenskiy, Ç. Şerrintonlar ötkazgan fiziologik tadqiqotlar çet elda N.ning rivojlanişida muhim ahamiyat kasb etdi. I. P. Pavlovning oliy nerv faoliyati haqidagi ta'limoti, miyaning tuzilişi va funksiyasining şaklla-nişida evolyutsion-genetik qonuniyatning oçilişi va b. 20-a.da N.ning muhim yutuklaridan böldi.
Miyaçaning adaptatsion-trofik funksiyasi haqidagi konsepsiyaning takomillaştirilişi, simpatik nerv sistemasining muskul qisqarişiga ta'sir etişini tajribada aniklanişi, interoretsepsiya masalalarining, boş miya pöstloği b-n içki a'zolar özaro munosabatining örganilişi va b. N.ning rivojlanişiga katta ta'sir körsatdi.
N. muammolari Özbekistondagi tibbiyot in-tlarining nevrologiya kafed-ralarida örganiladi.
Ad.: Majidov N. M., Nevrologiçeskiye vozzreniya Abu Ali ibn Sini, T., 1980; Majidov N. M.,Troşin V. D., Profilaktiçeskaya nevrologiya: 1—4 t., T., 1995—98.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕВРОЛОГИЯ (невр... ва ...логия) — одам ва ҳайвонлар нерв системасининг тузилиши ҳамда норма ва патологик ҳолатлардаги функциялари, унинг филогенеза ва онтогенез» қонуниятлари тўғрисидаги тиббий-биологик фан. Н.нинг бўлимлари — нерв системасининг анатомияеп, гистологиясч, эмбриологияш, нейрофизиологияси, патофизиология, шунингдек, невропатология, болалар невропатологияси, неврогигиена ва б. Қад. дунё тиббиёти нейроморфологиядан элементар маълумотларга эга бўлган. 16-а.да А. Везалий нерв системасини ўрганишда морфофункционал йўналишни бошлаб берди. 19-а.да нерв системасини микроскопик ўрганишга асос солинади, бу эса нейроннч таърифлашга имкон берди. Гистология, тасвирий анатомия б-н бирга нейрофизиология ҳам ривожланиб борди; ҳайвонлар миясининг айрим қисмларини ажратиб олиб ўрганишга киришилди. Бош ва орқа мияда ҳаракат ва сезги функцияларини белгиловчи махсус марказлар борлиги аникланди. 19-а.нинг 2-ярмида бош мия васкуляри-зацияси, нерв системасининг филоге-нези ва онтогенезини ўрганишда бир-мунча муваффақиятларга эришилди. 19—20-а.ларда И. М. Сеченов, Н. Е. Введенский, Ч. Шерринтонлар ўтказган физиологик тадқиқотлар чет элда Н.нинг ривожланишида муҳим аҳамият касб этди. И. П. Павловнинг олий нерв фаолияти ҳақидаги таълимоти, миянинг тузилиши ва функциясининг шаклла-нишида эволюцион-генетик қонуниятнинг очилиши ва б. 20-а.да Н.нинг муҳим ютукларидан бўлди.
Миячанинг адаптацион-трофик функцияси ҳақидаги концепциянинг такомиллаштирилиши, симпатик нерв системасининг мускул қисқаришига таъсир этишини тажрибада аникланиши, интерорецепция масалаларининг, бош мия пўстлоғи б-н ички аъзолар ўзаро муносабатининг ўрганилиши ва б. Н.нинг ривожланишига катта таъсир кўрсатди.
Н. муаммолари Ўзбекистондаги тиббиёт ин-тларининг неврология кафед-раларида ўрганилади.
Ад.: Мажидов Н. М., Неврологические воззрения Абу Али ибн Сины, Т., 1980; Мажидов Н. М.,Трошин В. Д., Профилактическая неврология: 1—4 т., Т., 1995—98.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.