Nevropatologiya

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 133–134-b. — ziyouz.com

Nevropatologiya (nevr... va patologiya) — nevrologiyaning klinik bölimi; nerv kasalliklarining sabablari, alomatlari va keçişini örganadi; ularni aniqlaş, davolaş va oldini oliş usullarini işlab çiqadi. N. 19-a. ning oxirida terapiyadan mustaqil fan sifatida ajralib çiqdi. Qad. yunon, miyer manbalarida nerv sistemasi kasalliklari (epilepsiya, falaj va b.) haqida, qad. Xitoy tibbiyot risolalarida boş, bel-dumğaza oğriganda igna sançib davolaş töğrisida ma'lumotlar bor. Bu sohadagi dastlabki ilmiy izlanişlar 20-y.larda mintaqamizda keng tarqalgan ensefalit, meningoensefalit, quturiş kasalliklariga qarşi emlaşdan söng paydo böladigan nerv kasalliklari, poliradikulonevrit va b. xas-taliklarni örganişga bağişlandi. 40—50-y.larda virusli neyroinfek-siyalar ustida tadqiqotlar olib borildi. Neyrorevmatizm va neyroton-zillyar kasalliklar tasnifi yaratildi (A. R. Rahimjonov); surunkali lep-tomeningit kasalligi har tomonlama örganildi va uni davolaş yöl-yöriqlari taklif etildi (N. M. Majidov). Bolalar revmatizmida irsiy omillar roli örganildi (Ş. Ş. Şomansurov, O. T. Majidova va b.). Gemorragik insultni xirurgik usulda davolaş yöllari işlab çiqildi (M. H. Qoriyev).

Hoz. markaziy va periferik nerv sistemasi jarohatlari va ularning asoratlari, miya kon tomirlari kasalliklari (insult, anevrizma va b.), tugma kasalliklar (orka miya çurrasi va b.), şuningdek, bir neça nerv kasalliklari ustida tadqiqotlar davom ettirilmoqda.

N. sistemasi kasalliklarini anik,laşda reografiya, exoensefalografiya, kompyuter tomografiyasi, magnitrezonans tomografiyasi kabi zamonaviy usullardan foydalaniladi.

Nerv sistemasi kasalliklarini davolaşning xirurgik usullarini neyroxirurgiya işlab çiqadi, psixik kasalliklarni psixiatriya örganadi. N. nerv sistemasining tuzilişi va funksiyasini örganadigan nevrologiya b-n uzviy boglangan. Zamonaviy dori-darmonlar va davo usullari nerv sistemasi kasalliklarini muvaffaqiyatli davolaş imkonini bermoqda.

Ad.: Majidov N. M., Abduhakimov F. T., Umumiy nevropatologiyadan amaliy maşğulotlar uçun qöllanma, T., 1961; Majidov N. M., Umumiy nevropatologiya, T., 1973.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

НЕВРОПАТОЛОГИЯ (невр... ва патология) — неврологиянинг клиник бўлими; нерв касалликларининг сабаблари, аломатлари ва кечишини ўрганади; уларни аниқлаш, даволаш ва олдини олиш усулларини ишлаб чиқади. Н. 19-а. нинг охирида терапиядан мустақил фан сифатида ажралиб чиқди. Қад. юнон, миер манбаларида нерв системаси касалликлари (эпилепсия, фалаж ва б.) ҳақида, қад. Хитой тиббиёт рисолаларида бош, бел-думғаза оғриганда игна санчиб даволаш тўғрисида маълумотлар бор. Бу соҳадаги дастлабки илмий изланишлар 20-й.ларда минтақамизда кенг тарқалган энцефалит, менингоэнцефалит, қутуриш касалликларига қарши эмлашдан сўнг пайдо бўладиган нерв касалликлари, полирадикулоневрит ва б. хас-таликларни ўрганишга бағишланди. 40—50-й.ларда вирусли нейроинфек-циялар устида тадқиқотлар олиб борилди. Нейроревматизм ва нейротон-зилляр касалликлар таснифи яратилди (А. Р. Раҳимжонов); сурункали леп-томенингит касаллиги ҳар томонлама ўрганилди ва уни даволаш йўл-йўриқлари таклиф этилди (Н. М. Мажидов). Болалар ревматизмида ирсий омиллар роли ўрганилди (Ш. Ш. Шомансуров, О. Т. Мажидова ва б.). Геморрагик инсультни хирургик усулда даволаш йўллари ишлаб чиқилди (М. Ҳ. Қориев).

Ҳоз. марказий ва периферик нерв системаси жароҳатлари ва уларнинг асоратлари, мия кон томирлари касалликлари (инсульт, аневризма ва б.), тугма касалликлар (орка мия чурраси ва б.), шунингдек, бир неча нерв касалликлари устида тадқиқотлар давом эттирилмоқда.

Н. системаси касалликларини аник,лашда реография, эхоэнцефалография, компьютер томографияси, магнитрезонанс томографияси каби замонавий усуллардан фойдаланилади.

Нерв системаси касалликларини даволашнинг хирургик усулларини нейрохирургия ишлаб чиқади, психик касалликларни психиатрия ўрганади. Н. нерв системасининг тузилиши ва функциясини ўрганадиган неврология б-н узвий богланган. Замонавий дори-дармонлар ва даво усуллари нерв системаси касалликларини муваффақиятли даволаш имконини бермоқда.

Ад.: Мажидов Н. М., Абдуҳакимов Ф. Т., Умумий невропатологиядан амалий машғулотлар учун қўлланма, Т., 1961; Мажидов Н. М., Умумий невропатология, Т., 1973.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.