Neyrosekretsiya
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 138-b. — ziyouz.com
Neyrosekretsiya (neyro... va lot. secretio — ajratma) — ayrim nerv hujayralari (neyrosekretorlar)ning fiziologik faol moddalar — neyrogormonlar işlab çiqarişi va uni qon yoki töqima suyuqligiga ajratişi; odam va umurtqali hayvonlarda N. funksiyasini, asosan, gipotalamus bajaradi. Nerv impulslarining kimyoviy ötkazuvçi omillar (mediatorlar)ni işlab çikaruvçi oddiy nerv hujayralaridan farqli ölaroq, neyrosekretor hujayralar sitoplazmasida neyrogormonlar sintez qilinadi. Bu gormon nerv xujayralarining aksonlaridan gemolimfa, qon, töqima va orqa miya suyukligiga ajralib, markaziy nerv sistemasi, vis-seral a'zolar (jumladan, endokrin bezlar) faoliyatiga ta'sir körsatadi. Tuban umurtqasiz hayvonlarda neyrosekretor hujayralar nerv sistemasida tarqoqjoylaşgan. Filogenezda neyrosekretor hujayralar neyrosekretor markazlarga töplana boşlaydi. Umurtqalilarda bu hujayralar oraliq miyaning gipotalamik zonasida joylaşgan. Neyrosekretor hujayralarni klassik neyronlar nazorat qiladi. Öz navbatida neyrosekretor hujayralar, oddiy neyronlar kabi ta'sir potensialini generatsiya qiladi, impuls aksonlardan ularning uçlarigaça boradi va uning ta'sirida neyrogormon atrof muhitga ajraladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НЕЙРОСЕКРЕЦИЯ (нейро... ва лот. secretio — ажратма) — айрим нерв ҳужайралари (нейросекреторлар)нинг физиологик фаол моддалар — нейрогормонлар ишлаб чиқариши ва уни қон ёки тўқима суюқлигига ажратиши; одам ва умуртқали ҳайвонларда Н. функциясини, асосан, гипоталамус бажаради. Нерв импульсларининг кимёвий ўтказувчи омиллар (медиаторлар)ни ишлаб чикарувчи оддий нерв ҳужайраларидан фарқли ўлароқ, нейросекретор ҳужайралар цитоплазмасида нейрогормонлар синтез қилинади. Бу гормон нерв хужайраларининг аксонларидан гемолимфа, қон, тўқима ва орқа мия суюклигига ажралиб, марказий нерв системаси, вис-церал аъзолар (жумладан, эндокрин безлар) фаолиятига таъсир кўрсатади. Тубан умуртқасиз ҳайвонларда нейросекретор ҳужайралар нерв системасида тарқоқжойлашган. Филогенезда нейросекретор ҳужайралар нейросекретор марказларга тўплана бошлайди. Умуртқалиларда бу ҳужайралар оралиқ миянинг гипоталамик зонасида жойлашган. Нейросекретор ҳужайраларни классик нейронлар назорат қилади. Ўз навбатида нейросекретор ҳужайралар, оддий нейронлар каби таъсир потенциалини генерация қилади, импульс аксонлардан уларнинг учларигача боради ва унинг таъсирида нейрогормон атроф муҳитга ажралади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.