Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Neyroxirurgiya

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 139–140-b. — ziyouz.com

    Neyroxirurgiya - xirurgiyanşg bir bölimi. Nerv sistemasi kasalliklari va jarohatlarini xirurgik yöl b-n davolaş metodlarini örganadi va amalda qöllaydi. N. neyroonkologiya, neyrotravmatologiya, neyroangiologiya, markaziy nerv sistemasining tuğ-ma nuqsonlari va infeksion-yalliğlaniş jarayonida krladigan asoratlar xirurgiyasi, steretoksik N., epilepsiya va kuçli oğriq xirurgiyasi kabi bölimlardan iborat. Boş va orqa miyani operatsiya qiliş yuzasidan olib bo-rilgan köp yillik izlaniş va uri-nişlar tufayli 20-a. boşlarida N. mustaqil fan sifatida şakllandi. Fiziologiya, nevrologiya, rentgenologiya, patomorfologiya, biokimyo, anesteziologiya, terapiya va b. fan yutuqlari N.ning rivojlanişiga imkon berdi. N. N. Burdenko Moskvada, A. L. Polenov Leningradda, A. I. Arutyunov Kiyevda N. in-tini taşkil etişda raqbarlik qildilar (hoz. in-t şu olimlar nomi b-n ataladi). Keyinçalik boşqa şaharlardagi klinikalarda ham N. bölimlari oçildi.

    Dastlab Özbekistonda N. bölimi Travmatologiya va ortopediya i. t. in-ti, 1963 y. Samarqand viloyat kasalxonasi (1950) (S. D. Madiyorov, A. M. Mamadaliyev) tarkibida taşkil qilindi. 1968 y.dan respublikaning barça viloyat kasalxonalarida, jumladan, Toşkentda Onkologiya va radiologiya i.t. in-tida N. bölimi (M. H. Krriyev) fao-liyat körsata boşladi. 1969 i. 17-şa-har kasalxonasida (A. S. Mirsodiqov), Andijon viloyat kasalxonasida (M D. Döstmurodov) N. bölimlari taşkil topdi. Keyinçalik bu bölimlar tib-biyot in-tlarida taşkil qilingan. N. kafedralari va kurslarning öquv ba-zasi bölib qoldi. Neyroxirurgik yordamni rejali ravişda bajariş maqsadida 1983 y. Respublika Neyroxirurgiya markazi oçildi, keyinçalik u Respublika i. t. markaziga aylantirildi (1997).

    Respublikada N. fani rivojlanişida M. M. Maksudov, M. H. Qoriyev, A. S. Mirsodiqov, S. A. Madiyorov, M. D. Döstmurodov, A. M. Mamadaliyev va b.ning munosib xizmatlari bor. 1975 y.dan Respublikaning barça tibbiyot in-tlarida yuqori kurs talabalariga N. fani öqitila boşlandi. Respublikaning şahar va viloyat mutaxassislarni tayyorlaş, asosan, neyroxirurgiya ilmiy markazida, tibbiyot in-tlarining neyroxirurgiya kafedralari va kurslarida olib boriladi.

    Ixtisoslaşgan neyroxirurgik mar-kazlar taşkil etilişi boş miya ösmalari, markaziy nerv sistemasining tuğma nuqsonlari va yalliğlaniş kasalliklarini davolaşda yaxşi nati-jalarga erişişga, N.da miya va orka miya tomirlari xirurgiyasi (neyroangiologiya), stereotaksis kabi yangi bölimlar taşkil etişga imkon berdi. N.dagi hoz. muhim yönalişlardan biri boş miyada kon aylanişi va mi-yada energiya almaşinuvi fiziologiyasi va patologiyasini örganişdir. Ope-rativ texnikaning rivojlanişi (elektroxirurgiyaning tatbiq etilişi hamda kalla içi bosimini pasaytirişga yordam beradigan turli preparat va metodlarning qöllanilişi), diagnostika usullarining takomillaşişi, şuningdek, N. amaliyotida oğriqsizlantiriş va reanimatsiya metodlarining joriy etilişi N.da muhim ahamiyat kasb etdi. Hoz. tomirlarni operatsiya qiliş usuli ham muvaffaqiyatli qöllanilmoqda.

    N. sohasida fizika, elektronika, kibernetika, radiologiya va b. tabiiy fanlarning yutuqlaridan foydalanilişi endilikda glial ösmalar, kalla suyagi va miyaning oğir şikastlari, epilepsiyani davolaş imkonini beradi. Markaziy nerv sistemasining murakkab funksiyalarini örganiş sohasidagi N. yutuqlari nevropatologiya, psixiatriya, neyrofiziologiya, psixologiya kabi fanlarni boyitmoqda.

    Ad.: Sosin I. I., Kariyev M. X., Fizioterapiya v xirurgii,travmatologii i neyroxirurgii, T., 1994; Mirsodiqov A. S, Mirsodiqov D. A., Bolalar neyroxirurgiyasi, T., 2002.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    НЕЙРОХИРУРГИЯ - хирургияншг бир бўлими. Нерв системаси касалликлари ва жароҳатларини хирургик йўл б-н даволаш методларини ўрганади ва амалда қўллайди. Н. нейроонкология, нейротравматология, нейроангиология, марказий нерв системасининг туғ-ма нуқсонлари ва инфекцион-яллиғланиш жараёнида крладиган асоратлар хирургияси, стеретоксик Н., эпилепсия ва кучли оғриқ хирургияси каби бўлимлардан иборат. Бош ва орқа мияни операция қилиш юзасидан олиб бо-рилган кўп йиллик изланиш ва ури-нишлар туфайли 20-а. бошларида Н. мустақил фан сифатида шаклланди. Физиология, неврология, рентгенология, патоморфология, биокимё, анестезиология, терапия ва б. фан ютуқлари Н.нинг ривожланишига имкон берди. Н. Н. Бурденко Москвада, А. Л. Поленов Ленинградда, А. И. Арутюнов Киевда Н. ин-тини ташкил этишда рақбарлик қилдилар (ҳоз. ин-т шу олимлар номи б-н аталади). Кейинчалик бошқа шаҳарлардаги клиникаларда ҳам Н. бўлимлари очилди.

    Дастлаб Ўзбекистонда Н. бўлими Травматология ва ортопедия и. т. ин-ти, 1963 й. Самарқанд вилоят касалхонаси (1950) (С. Д. Мадиёров, А. М. Мамадалиев) таркибида ташкил қилинди. 1968 й.дан республиканинг барча вилоят касалхоналарида, жумладан, Тошкентда Онкология ва радиология и.т. ин-тида Н. бўлими (М. Ҳ. Крриев) фао-лият кўрсата бошлади. 1969 и. 17-ша-ҳар касалхонасида (А. С. Мирсодиқов), Андижон вилоят касалхонасида (М Д. Дўстмуродов) Н. бўлимлари ташкил топди. Кейинчалик бу бўлимлар тиб-биёт ин-тларида ташкил қилинган. Н. кафедралари ва курсларнинг ўқув ба-заси бўлиб қолди. Нейрохирургик ёрдамни режали равишда бажариш мақсадида 1983 й. Республика Нейрохирургия маркази очилди, кейинчалик у Республика и. т. марказига айлантирилди (1997).

    Республикада Н. фани ривожланишида М. М. Максудов, М. Ҳ. Қориев, А. С. Мирсодиқов, С. А. Мадиёров, М. Д. Дўстмуродов, А. М. Мамадалиев ва б.нинг муносиб хизматлари бор. 1975 й.дан Республиканинг барча тиббиёт ин-тларида юқори курс талабаларига Н. фани ўқитила бошланди. Республиканинг шаҳар ва вилоят мутахассисларни тайёрлаш, асосан, нейрохирургия илмий марказида, тиббиёт ин-тларининг нейрохирургия кафедралари ва курсларида олиб борилади.

    Ихтисослашган нейрохирургик мар-казлар ташкил этилиши бош мия ўсмалари, марказий нерв системасининг туғма нуқсонлари ва яллиғланиш касалликларини даволашда яхши нати-жаларга эришишга, Н.да мия ва орка мия томирлари хирургияси (нейроангиология), стереотаксис каби янги бўлимлар ташкил этишга имкон берди. Н.даги ҳоз. муҳим йўналишлардан бири бош мияда кон айланиши ва ми-яда энергия алмашинуви физиологияси ва патологиясини ўрганишдир. Опе-ратив техниканинг ривожланиши (электрохирургиянинг татбиқ этилиши ҳамда калла ичи босимини пасайтиришга ёрдам берадиган турли препарат ва методларнинг қўлланилиши), диагностика усулларининг такомиллашиши, шунингдек, Н. амалиётида оғриқсизлантириш ва реанимация методларининг жорий этилиши Н.да муҳим аҳамият касб этди. Ҳоз. томирларни операция қилиш усули ҳам муваффақиятли қўлланилмоқда.

    Н. соҳасида физика, электроника, кибернетика, радиология ва б. табиий фанларнинг ютуқларидан фойдаланилиши эндиликда глиал ўсмалар, калла суяги ва миянинг оғир шикастлари, эпилепсияни даволаш имконини беради. Марказий нерв системасининг мураккаб функцияларини ўрганиш соҳасидаги Н. ютуқлари невропатология, психиатрия, нейрофизиология, психология каби фанларни бойитмоқда.

    Ад.: Сосин И. И., Кариев М. X., Физиотерапия в хирургии,травматологии и нейрохирургии, Т., 1994; Мирсодиқов А. С, Мирсодиқов Д. А., Болалар нейрохирургияси, Т., 2002.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.