Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Niderland san'ati

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 207–208-b. — ziyouz.com

    Niderland san'ati - Nider landiya hududi (hoz. Belgiya, Gollandiya, Lyuksemburg va qisman Fransiyaning şimoli-şarqi)da örta asrlarda mavjud bölgan yagona badiiy maktab; 14-a. dan to Niderlandiya inqilobi ğalabasi (16-a.) ga qadar bölgan davrda bu yerlarda Ğarbiy Yevropa Örta asrlar va Uyğoniş davri san'ati şakllangan. Niderlandiya hududida Karolinglar davrida bazilika tipidagi çerkovlar, ba'zan markaziy kapellalar qurilgan, 11 —13-a.larda roman uslubi rivojlangan. Dastlabki turar joy binolari paydo bölgan; qasr va bozor maydonlari atrofida aylana tarxli ratuşa, gildiya uylari va ustaxonalari bölgan şaharlar qad kötardi, şaharning mi-norali devorlari, köpriklari mustah-kam qilib qurildi. Maas vodiysi me'morligida roman va gotika uslublari uyğunlaşgan. Şim. Niderlandiyada ğiştli gotika keng tarqalgan, binolardagi haşamatli bezaklar binoning mahobatli şakliga böysundirilgan. N.s.da haykaltaroşlik va rangtasvirda yutuklarga erişildi. 11-a.dan miniatyura (Stavlo «Injil»i, 1093—97), badiiy bronza buyumlar tayyorlaş, zar-garlik san'ati, 13—15-a. larda gotika haykaltaroşligi («Momo Havo», Lyejdagi Sen-Jan çerkovida), monumen-tal («Xoçga mixlaş», Utrextdagi Sint-Piterskerk çerkovida) va dastgoxli (rassomlar J.Maluel, A. Bel-şoz, M.Bruderlam) rangtasvir rivojlangan; haykaltaroş K. de Verve, miniatyuraçi rassomlardan aka-uka Limburglar maşhur bölgan. 15-a.dan N.s. Şim. Yevropa san'atida yetakçi örin tutdi, inson va tabiatga yangiça muno-sabatlar şakllandi, inson va tabiat orasidagi uyğunlikni aks ettiriş şu davrlarda yaratilgan asarlarga betak-ror ruh baxş etdi. Jumladan, Ya. van Eyk asarlarida kundalik hayot rang-barangligi va kötarinki ruxi uz ifo-dasini topdi, rang va nur alohida plastik kuç va ifodalilik kaşf etib, Yevropa rangtasvirining keyingi rivojida muhim rol öynadi, rassomning uzi Şim. Yevropa Uygoniş davri san'ati asosçisiga aylandi.

    15—16-a.lar Niderlandiya Uyğoniş davrida altar kartinalari, portretlar, miniatyuralarda rassomlar (R.Kampen, Ya. van Eyk, Rogir van der Veyden, X.van der Gus, X.Bosx va b.) dunyoviy hayotni haqqoniy aks ettir-dilar. 16-a. 2-yarmida dunyoviy rangtas-virning portret (A.Mor, D.Yakobus), manzara (I.Patinir), maişiy janr (Luka Leydenskiy, P.Breygel Katta) turlari taraqqiy etdi. N.s. amaliy be-zak san'atida mujassamoti kup şaklli şpalerlar i.ç., zargarlik san'ati, sopol buyumlar tayyorlaş, kaştaçilik, 16-a.dan badiiy tur tuqiş kj-sak darajaga kötarildi.

    Niderlandiya burjua inqilobi ğalabasidan sung N.s. ikki mustaqil — Gollandiya va Flamand maktablariga ajraldi va öziga xos tarzda rivojlan-di va talqin qilindi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    НИДЕРЛАНД САНЪАТИ - Нидер ландия ҳудуди (ҳоз. Бельгия, Голландия, Люксембург ва қисман Франциянинг шимоли-шарқи)да ўрта асрларда мавжуд бўлган ягона бадиий мактаб; 14-а. дан то Нидерландия инқилоби ғалабаси (16-а.) га қадар бўлган даврда бу ерларда Ғарбий Европа Ўрта асрлар ва Уйғониш даври санъати шаклланган. Нидерландия ҳудудида Каролинглар даврида базилика типидаги черковлар, баъзан марказий капеллалар қурилган, 11 —13-а.ларда роман услуби ривожланган. Дастлабки турар жой бинолари пайдо бўлган; қаср ва бозор майдонлари атрофида айлана тархли ратуша, гильдия уйлари ва устахоналари бўлган шаҳарлар қад кўтарди, шаҳарнинг ми-норали деворлари, кўприклари мустаҳ-кам қилиб қурилди. Маас водийси меъморлигида роман ва готика услублари уйғунлашган. Шим. Нидерландияда ғиштли готика кенг тарқалган, бинолардаги ҳашаматли безаклар бинонинг маҳобатли шаклига бўйсундирилган. Н.с.да ҳайкалтарошлик ва рангтасвирда ютукларга эришилди. 11-а.дан миниатюра (Ставло «Инжил»и, 1093—97), бадиий бронза буюмлар тайёрлаш, зар-гарлик санъати, 13—15-а. ларда готика ҳайкалтарошлиги («Момо Ҳаво», Льеждаги Сен-Жан черковида), монумен-тал («Хочга михлаш», Утрехтдаги Синт-Питерскерк черковида) ва дастгохли (рассомлар Ж.Малуэль, А. Бель-шоз, М.Брудерлам) рангтасвир ривожланган; ҳайкалтарош К. де Верве, миниатюрачи рассомлардан ака-ука Лимбурглар машҳур бўлган. 15-а.дан Н.с. Шим. Европа санъатида етакчи ўрин тутди, инсон ва табиатга янгича муно-сабатлар шаклланди, инсон ва табиат орасидаги уйғунликни акс эттириш шу даврларда яратилган асарларга бетак-рор руҳ бахш этди. Жумладан, Я. ван Эйк асарларида кундалик ҳаёт ранг-баранглиги ва кўтаринки рухи уз ифо-дасини топди, ранг ва нур алоҳида пластик куч ва ифодалилик кашф этиб, Европа рангтасвирининг кейинги ривожида муҳим роль ўйнади, рассомнинг узи Шим. Европа Уйгониш даври санъати асосчисига айланди.

    15—16-а.лар Нидерландия Уйғониш даврида алтар картиналари, портретлар, миниатюраларда рассомлар (Р.Кампен, Я. ван Эйк, Рогир ван дер Вейден, Х.ван дер Гус, Х.Босх ва б.) дунёвий ҳаётни ҳаққоний акс эттир-дилар. 16-а. 2-ярмида дунёвий рангтас-вирнинг портрет (А.Мор, Д.Якобус), манзара (И.Патинир), маиший жанр (Лука Лейденский, П.Брейгель Катта) турлари тараққий этди. Н.с. амалий бе-зак санъатида мужассамоти куп шаклли шпалерлар и.ч., заргарлик санъати, сопол буюмлар тайёрлаш, каштачилик, 16-а.дан бадиий тур туқиш кж-сак даражага кўтарилди.

    Нидерландия буржуа инқилоби ғалабасидан сунг Н.с. икки мустақил — Голландия ва Фламанд мактабларига ажралди ва ўзига хос тарзда ривожлан-ди ва талқин қилинди.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.