Nikelli qotişmalar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 226–227-b. — ziyouz.com
Nikelli qotişmalar - asosini nikel taşkil qiladigan qotişmalar. N. q. bosim ostida yaxşi işlanadi va stanoklarda oson kesiladi. 19-a. oxi-ridan boşlab plastikligi, elektr ötkazuvçanligi yuqori bölgan mis-nikel qotişmalari keng işlatila boşladi. Magnit jihatdan yumşoq materiallarga tegişli Ni (40—85%) ning temir b-n ferromagnit qotişmalari texnikada katta rol öynaydi. Texnik nikel, kremniyli nikel, xromel, alyumel, nixrom, permalloy kabi N.q. köp işlatiladi.
Texnik nikel — suyultirilgan toza nikelga oz miqdorda magniy, marganets va kremniy qöşilib, aralaşmalardan tozalab olinadi. Korroziyabardoş, atmosfera ta'siriga tur-ğun qotişma. U kimyo va oziq-ovqat sanoatida, elektro-texnikada, aniq mexanika asboblari yasaşda işlatiladi. Kremniyli nikel — texnik toza nikeldan marganets, mis, oltin-gugurt, uglerod va fosfor aralaşmalarini yaxşilab tozalab olinadi. U ra-diolampalar, elektr-vakuum asboblari yasaşda qöllaniladi. Xromel — nikelning asosan xrom b-n qotişmasi va alyumel — nikelning asosan alyuminiy b-n qotişmasi; termoelektr yurituvçi kuçi yuqori. Şuning uçun ulardan 1000° gaça t-rani ölçay-digan termoparalar yasaladi. Permalloy — nikelning asosan temir b-n qotişmasi; magnit ötkazuvçanligi yuqori, kuçsiz maydonlarda ham oson magnitlaniş va magnitsizlaniş xos-sasiga ega material; u elektrotexnika apparatlarining qismlarini yasaşda işlatiladi. Mexanik xossalarining yaxşiligi, kimyoviy tarkibiga qarab fizik-kimyoviy xossalarining turliça bölişi tufayli N.q. texnikaning turli sohalarida keng qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НИКЕЛЛИ ҚОТИШМАЛАР - асосини никель ташкил қиладиган қотишмалар. Н. қ. босим остида яхши ишланади ва станокларда осон кесилади. 19-а. охи-ридан бошлаб пластиклиги, электр ўтказувчанлиги юқори бўлган мис-никель қотишмалари кенг ишлатила бошлади. Магнит жиҳатдан юмшоқ материалларга тегишли Ni (40—85%) нинг темир б-н ферромагнит қотишмалари техникада катта роль ўйнайди. Техник никель, кремнийли никель, хромель, алюмель, нихром, пермаллой каби Н.қ. кўп ишлатилади.
Техник никель — суюлтирилган тоза никелга оз миқдорда магний, марганец ва кремний қўшилиб, аралашмалардан тозалаб олинади. Коррозиябардош, атмосфера таъсирига тур-ғун қотишма. У кимё ва озиқ-овқат саноатида, электро-техникада, аниқ механика асбоблари ясашда ишлатилади. Кремнийли никель — техник тоза никелдан марганец, мис, олтин-гугурт, углерод ва фосфор аралашмаларини яхшилаб тозалаб олинади. У ра-диолампалар, электр-вакуум асбоблари ясашда қўлланилади. Хромель — никелнинг асосан хром б-н қотишмаси ва алюмель — никелнинг асосан алюминий б-н қотишмаси; термоэлектр юритувчи кучи юқори. Шунинг учун улардан 1000° гача т-рани ўлчай-диган термопаралар ясалади. Пермаллой — никелнинг асосан темир б-н қотишмаси; магнит ўтказувчанлиги юқори, кучсиз майдонларда ҳам осон магнитланиш ва магнитсизланиш хос-сасига эга материал; у электротехника аппаратларининг қисмларини ясашда ишлатилади. Механик хоссаларининг яхшилиги, кимёвий таркибига қараб физик-кимёвий хоссаларининг турлича бўлиши туфайли Н.қ. техниканинг турли соҳаларида кенг қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.