Nikita Sergeyeviç Xruşçyov
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 257–258-b. — ziyouz.com
Xruşçyov Nikita Sergeyeviç [1894. 5(17)4, Kursk gubernyasi Kalinovka qişloği — 1971.11.9, Moskva] — KPSS MK 1kotibi (195364), ayni vaqtda sobiq Ittifoq Ministrlar Soveti raisi (1958—64). 1931 y.dan Moskvada partiya işida, 1935—38 y.larda VKP (b) Moskva viloyati va şahar komiteti 1kotibi. 1938 y. —1947 y. mart va 1947 y.dek. —49 y. Ukraina KP(b) MK 1kotibi, ayni vaqtda 194447 y. Ukraina XKS (MS) raisi. Moskva va Ukrainada ommaviy katağonlarning taşkilotçilaridan. 1941 — 45 y.lardagi uruşda bir neça frontlar Harbiy Kengaşi a'zosi. 1949 y.dan VKP (b) MK kotibi va ayni vaqtda (1949—53) VKP (b) Moskva komiteti 1kotibi. 1939—64 y.larda MK Siyosiy byurosi (Prezidiumi) a'zosi. Içki va taşki siyosatni «yumşatiş», qatağon qurbonlarini oqlaş taşabbuskorlaridan biri; partiyadavlat tizimini zamonga muvofiqlaştirişga urindi. KPSSning 20 (1956) va 22 (1961) syezdlarida I.V.Stalin şaxsiga siğinişni va uning faoliyatini keskin tanqid qildi. Biroq mamlakatda yakka partiya hukmronligining saqlanişi, özgaça fikrlovçilarga yöl bermaslik, namoyişçi işçilarning otilişi (1962 y. Novoçerkasekda va b.), ziyolilarga zuğum qiliş, boşqa davlatlarning işiga aralaşiş (1956 y.da Vengriyaga qurolli intervensiya va b.), Ğarbga nisbatan harbiy qaramaqarşilikning kuçayişi (1961 y.dagi Berlin va 1962 y.dagi Karib tangliklari va b.), şuningdek, siyosiy va iqtisodiy xomxayollik («Amerikani quvib yetiş va undan özib ketiş» kabi şiorlar), 1980 y.ga kommunizm quriş va'dalari uning siyosatida ziddiyatlar va poymapoylikka olib keldi. Oliy davlat va partiya apparatidagi norozilik X.ni egallab turgan barça lavozimlaridan olinişiga sababçi böldi. X. xotiralar yozgan. Ular 1981 AQŞda, 1997 y. Rossiyada, töliq matni 1999 y.da e'lon qilingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ХРУШЧЁВ Никита Сергеевич [1894. 5(17)4, Курск губерняси Калиновка қишлоғи — 1971.11.9, Москва] — КПСС МК 1котиби (195364), айни вақтда собиқ Иттифоқ Министрлар Совети раиси (1958—64). 1931 й.дан Москвада партия ишида, 1935—38 й.ларда ВКП (б) Москва вилояти ва шаҳар комитети 1котиби. 1938 й. —1947 й. март ва 1947 й.дек. —49 й. Украина КП(б) МК 1котиби, айни вақтда 194447 й. Украина ХКС (МС) раиси. Москва ва Украинада оммавий катағонларнинг ташкилотчиларидан. 1941 — 45 й.лардаги урушда бир неча фронтлар Ҳарбий Кенгаши аъзоси. 1949 й.дан ВКП (б) МК котиби ва айни вақтда (1949—53) ВКП (б) Москва комитети 1котиби. 1939—64 й.ларда МК Сиёсий бюроси (Президиуми) аъзоси. Ички ва ташки сиёсатни «юмшатиш», қатағон қурбонларини оқлаш ташаббускорларидан бири; партиядавлат тизимини замонга мувофиқлаштиришга уринди. КПССнинг 20 (1956) ва 22 (1961) съездларида И.В.Сталин шахсига сиғинишни ва унинг фаолиятини кескин танқид қилди. Бироқ мамлакатда якка партия ҳукмронлигининг сақланиши, ўзгача фикрловчиларга йўл бермаслик, намойишчи ишчиларнинг отилиши (1962 й. Новочеркасекда ва б.), зиёлиларга зуғум қилиш, бошқа давлатларнинг ишига аралашиш (1956 й.да Венгрияга қуролли интервенция ва б.), Ғарбга нисбатан ҳарбий қарамақаршиликнинг кучайиши (1961 й.даги Берлин ва 1962 й.даги Кариб тангликлари ва б.), шунингдек, сиёсий ва иқтисодий хомхаёллик («Американи қувиб етиш ва ундан ўзиб кетиш» каби шиорлар), 1980 й.га коммунизм қуриш ваъдалари унинг сиёсатида зиддиятлар ва поймапойликка олиб келди. Олий давлат ва партия аппаратидаги норозилик Х.ни эгаллаб турган барча лавозимларидан олинишига сабабчи бўлди. X. хотиралар ёзган. Улар 1981 АҚШда, 1997 й. Россияда, тўлиқ матни 1999 й.да эълон қилинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.