Nikolay Aleksandroviç Dobrolyubov
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 326–327-b. — ziyouz.com
Dobrolyubov Nikolay Aleksandroviç [1836.24.1(5.2), Nijniy Novgorod - 1861.17(29).11, Sankt-Peterburg] - rus adabiyotşunosi, publitsist, Peterburgdagi Boş pedagogika in-tini tamomlagan (1857). 1856 y.dan vaqtli matbuotda ilk maqolalari e'lon qilingan. 1857 y.dan «Sovremennik» jur.ning rahbarlaridan biri, jur. ning «Huştak» («Svistok») hajviy bölimi muharriri (1859). D.ning asosiy tadqiqotlari, taqrizlari, maqolalari «Sovremennik»da çop etilgan. 1860 y. may, 1861 y. iyul oyiga qadar çet ellar (Fransiya, Italiya)da davolanadi. D. butun umrini inqilobiy yönalişdagi ğoyani tarğib qilişga bağişladi. Asarlarida ham, ijtimoiy faoliyati davomida ham monarxiya tuzumini, krepostnoylik huquqini, aslzodalarga xos bölgan liberalizmni qoraladi va dehqonlar inqilobi ğoyasini ilgari surdi. U. N. Çernişevskiy b-n 19-a. örtalarida Rossiyadagi inqilobiy harakatning ğoyaviy rahnamosi böldi. Dehqonlar sotsializmi tarafdori si-fatida kapitalistik ijtimoiy-iqtisodiy, sarmoyaga asoslangan tuzumni ayovsiz tanqid ostiga oldi. D. öz maqolalarida jamiyat tarixi mehnatkaşlar b-n sarmoyadorlar örtasidagi kuraş tarixidan iborat, tarixiy taraqqiyotni xalq belgilaydi, şaxsning tarixdagi örnini ham inkor etib bölmaydi, deb hisoblaydi. Aslida, u falsafiy idrok etilgan borliq ğoyasini qöllab-quvvatlaydi, idealizmni, dinni tanqid qiladi. Estetika asoslari töğrisida asarlar yaratgan. Adabiyot va adabiyotşunoslik realistik tamoyillarga suyanişi lozimligini ta'kidlagan. «Jaholat saltanati», «Oblomovçilik nima?», «Qaçon haqiqiy kun keladi?», «Jaholat saltanati içra nur» (1859—60) kabi tadqiqotlarida ruslarning hayotida va adabiyotida yangi şaxs — arbob, kuraşçan qahramon paydo bölişi ğoyasini ilgari surgan. Hajviy şe'rlarida ijtimoiy ziddiyatlarni, zulm ostida ezilgan xalq hayotini tasvirlaydi, dehqonlar in-qilobini quvvatlaydi («Olenin tobuti ustidagi öylar», «Rozentalga» va b.). D. pedagogika masalalari töğrisida ham asarlar yozgan («Tarbiya jarayonida obrö-e'tiborning ahamiyati», 1857; «Butun Rossiyaga xos bölgan xom xayollar...», 1858 va b.).
As: Tanlangan adabiytanqidiy maqolalar, T., 1954.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДОБРОЛЮБОВ Николай Александрович [1836.24.1(5.2), Нижний Новгород - 1861.17(29).11, Санкт-Петербург] - рус адабиётшуноси, публицист, Петербургдаги Бош педагогика ин-тини тамомлаган (1857). 1856 й.дан вақтли матбуотда илк мақолалари эълон қилинган. 1857 й.дан «Современник» жур.нинг раҳбарларидан бири, жур. нинг «Ҳуштак» («Свисток») ҳажвий бўлими муҳаррири (1859). Д.нинг асосий тадқиқотлари, тақризлари, мақолалари «Современник»да чоп этилган. 1860 й. май, 1861 й. июль ойига қадар чет эллар (Франция, Италия)да даволанади. Д. бутун умрини инқилобий йўналишдаги ғояни тарғиб қилишга бағишлади. Асарларида ҳам, ижтимоий фаолияти давомида ҳам монархия тузумини, крепостнойлик ҳуқуқини, аслзодаларга хос бўлган либерализмни қоралади ва деҳқонлар инқилоби ғоясини илгари сурди. У. Н. Чернишевский б-н 19-а. ўрталарида Россиядаги инқилобий ҳаракатнинг ғоявий раҳнамоси бўлди. Деҳқонлар социализми тарафдори си-фатида капиталистик ижтимоий-иқтисодий, сармояга асосланган тузумни аёвсиз танқид остига олди. Д. ўз мақолаларида жамият тарихи меҳнаткашлар б-н сармоядорлар ўртасидаги кураш тарихидан иборат, тарихий тараққиётни халқ белгилайди, шахснинг тарихдаги ўрнини ҳам инкор этиб бўлмайди, деб ҳисоблайди. Аслида, у фалсафий идрок этилган борлиқ ғоясини қўллаб-қувватлайди, идеализмни, динни танқид қилади. Эстетика асослари тўғрисида асарлар яратган. Адабиёт ва адабиётшунослик реалистик тамойилларга суяниши лозимлигини таъкидлаган. «Жаҳолат салтанати», «Обломовчилик нима?», «Қачон ҳақиқий кун келади?», «Жаҳолат салтанати ичра нур» (1859—60) каби тадқиқотларида русларнинг ҳаётида ва адабиётида янги шахс — арбоб, курашчан қаҳрамон пайдо бўлиши ғоясини илгари сурган. Ҳажвий шеърларида ижтимоий зиддиятларни, зулм остида эзилган халқ ҳаётини тасвирлайди, деҳқонлар ин-қилобини қувватлайди («Оленин тобути устидаги ўйлар», «Розенталга» ва б.). Д. педагогика масалалари тўғрисида ҳам асарлар ёзган («Тарбия жараёнида обрў-эътиборнинг аҳамияти», 1857; «Бутун Россияга хос бўлган хом хаёллар...», 1858 ва б.).
Ас: Танланган адабийтанқидий мақолалар, Т., 1954.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.