Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Nikolay Dmitriyeviç Zelenskiy

    Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 85–86-b. — ziyouz.com

    Zelenskiy Nikolay Dmitriyeviç (1861.6.2 — 1953.31.7) — kimyogar. Akad. (1929), organik kataliz haqidagi ta'limot asosçilaridan. Moskva un-ti prof. (1893). Siklopentanli va siklogeksanli uglevodorodlarni sintez qilgan. Siklogeksan va uning gomologlarini platina va palladiy katalizatorlari iştirokida degidrogenlaş yöli b-n aromatik uglevodorodlar olgan, şu usul b-n benzin va kerosin fraksiyalaridagi siklogeksanli uglevodorodlar miqdorini aniqyaagan, şuningdek, neftdan aromatik uglevodorodlar olgan. 3. va uning şogirdlari şu sohadagi keyingi tadqiqotlarga asoslanib, siklopentanli uglevodorodlarning gidrogenoliz reaksiyasini kaşf etişdi. 1918—19 y. larda 3. alyuminiy xlorid va alyuminiy bromid iştirokida solyar moyi va neftdan kreking yöli b-n benzin oliş usulini işlab çiqib, sanoatga tatbik, etgan. G. Stadnikov b-n birga aldegidlar va ketonlardan aaminokislotalar sintezlaş usulini kaşf etgan (bu usul 3yelinskiy — Stadni kov reaksiyasi deb ataladi). 3. adsorbsiya va kömirli protivogaz yasaş sohasida iş olib bordi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ЗЕЛЕНСКИЙ Николай Дмитриевич (1861.6.2 — 1953.31.7) — кимёгар. Акад. (1929), органик катализ ҳақидаги таълимот асосчиларидан. Москва ун-ти проф. (1893). Циклопентанли ва циклогексанли углеводородларни синтез қилган. Циклогексан ва унинг гомологларини платина ва палладий катализаторлари иштирокида дегидрогенлаш йўли б-н ароматик углеводородлар олган, шу усул б-н бензин ва керосин фракцияларидаги циклогексанли углеводородлар миқдорини аниқяаган, шунингдек, нефтдан ароматик углеводородлар олган. 3. ва унинг шогирдлари шу соҳадаги кейинги тадқиқотларга асосланиб, циклопентанли углеводородларнинг гидрогенолиз реакциясини кашф этишди. 1918—19 й. ларда 3. алюминий хлорид ва алюминий бромид иштирокида соляр мойи ва нефтдан крекинг йўли б-н бензин олиш усулини ишлаб чиқиб, саноатга татбик, этган. Г. Стадников б-н бирга альдегидлар ва кетонлардан ааминокислоталар синтезлаш усулини кашф этган (бу усул 3елинский — Стадни ков реакцияси деб аталади). 3. адсорбция ва кўмирли противогаз ясаш соҳасида иш олиб борди.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.