Nikolayev viloyati
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 230–231-b. — ziyouz.com
Nikolayev viloyati - Ukraina tarkibidagi viloyat. 1937 y. 22 sent.da taşkil etilgan. Mayd. 24,6 ming km2. Aholisi 1322,1 ming kişi (1997). Asosan, ukrainlar. Şuningdek, rus va b. millat vakillari ham yaşaydi. 19 tuman, 6 şahar, 19 şaharça bor. Markazi — Nikolayev ş.
Relyefi tekislik; şim.dan jan. ga (Kora dengizga) pasaya boradi. Hududining köp qismi Kora dengiz böyi past-tekisligiga kiradi. Foydali qazilmalari: granit, gneys, oxdktoş, mergel, gil, kaolin, şağal, qum, qönğir kömir. Iqlimi mö'tadil kontinental. Iyulning örtaça t-rasi 27°, yanv.niki —4, —5°. Yillik yoğin miqdori 300—350 mm, şim.da 450 mm. Vegetatsiya davri 210 kun. Asosiy daryolari: Jan. Bug, Ingul, Ingulets. Tuproklari şim.da oddiy qoratuproq, jan. da qoratuproq va töq kaştan tuproklar. Tabiiy daşt ösimliklari faqat jarlar yon bağirlaridagina saqlanib qolgan. Viloyat hududining 2% örmon. Tulki, buri, malla to-vuşqon, olaxurjun, yumronqoziq, kuşlardan bedana, qirğovul, yovvoyi ördak va ğozlar, baliqçi, daşt dala törğaylari bor. Dengiz va daryolarda baliq köp.
Sanoatining yetakçi tarmoqlari: maşinasozlik va metallsozlik, qisman kemasozlik. Dizel, gidroapparatura, murakkab energetika asbob uskunalari, metall konstruksiyalar işlab çiqariladi. «Dormaşina» (Nikolayev) z-di skreper, buldozer, asfalt yotqizuvçi maşina va yöl maşinalari işlab çiqaradi. Oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Yengil sanoatning eng yirik korxonalari: trikotaj, parfyumeriyaşişa k-tlari, tikuvçilik fkalari, poyabzal f-kasi, uysozlik k-ti, devor bloklari, ğişt, çerepitsa, ohaktoş z-dlari bor.
Q.x. mexanizatsiyalaşgan, köp tarmoqli. Ğalla, sabzavot-poliz, kartoşka, texnika, yem-xaşak ekinlari ekiladi, tokzorlar, boğ va mevazorlar, yaylov va piçanzorlar bor. Baliqçilik va baliq ovlaş b-n şuğullaniladi. Asalariçilik rivojlangan. Çorvaçilikning yetakçi tarmoği — göşt-sut yetiştiriş. Qoramol, çöçqa, qöy boqiladi. T.Y., avtomobil yöllari ziç. Dengiz trans-porti muhim ahamiyatga ega. Porti — Nikolayev. 5 oliy öquv yurti, 2 muzey, 3 teatr, kutubxonalar bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НИКОЛАЕВ ВИЛОЯТИ - Украина таркибидаги вилоят. 1937 й. 22 сент.да ташкил этилган. Майд. 24,6 минг км2. Аҳолиси 1322,1 минг киши (1997). Асосан, украинлар. Шунингдек, рус ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. 19 туман, 6 шаҳар, 19 шаҳарча бор. Маркази — Николаев ш.
Рельефи текислик; шим.дан жан. га (Кора денгизга) пасая боради. Ҳудудининг кўп қисми Кора денгиз бўйи паст-текислигига киради. Фойдали қазилмалари: гранит, гнейс, охдктош, мергель, гил, каолин, шағал, қум, қўнғир кўмир. Иқлими мўътадил континентал. Июлнинг ўртача т-раси 27°, янв.ники —4, —5°. Йиллик ёғин миқдори 300—350 мм, шим.да 450 мм. Вегетация даври 210 кун. Асосий дарёлари: Жан. Буг, Ингул, Ингулец. Тупроклари шим.да оддий қоратупроқ, жан. да қоратупроқ ва тўқ каштан тупроклар. Табиий дашт ўсимликлари фақат жарлар ён бағирларидагина сақланиб қолган. Вилоят ҳудудининг 2% ўрмон. Тулки, бури, малла то-вушқон, олахуржун, юмронқозиқ, кушлардан бедана, қирғовул, ёввойи ўрдак ва ғозлар, балиқчи, дашт дала тўрғайлари бор. Денгиз ва дарёларда балиқ кўп.
Саноатининг етакчи тармоқлари: машинасозлик ва металлсозлик, қисман кемасозлик. Дизель, гидроаппаратура, мураккаб энергетика асбоб ускуналари, металл конструкциялар ишлаб чиқарилади. «Дормашина» (Николаев) з-ди скрепер, бульдозер, асфальт ётқизувчи машина ва йўл машиналари ишлаб чиқаради. Озиқ-овқат саноати ривожланган. Енгил саноатнинг энг йирик корхоналари: трикотаж, парфюмерияшиша к-тлари, тикувчилик фкалари, пойабзал ф-каси, уйсозлик к-ти, девор блоклари, ғишт, черепица, оҳактош з-длари бор.
Қ.х. механизациялашган, кўп тармоқли. Ғалла, сабзавот-полиз, картошка, техника, ем-хашак экинлари экилади, токзорлар, боғ ва мевазорлар, яйлов ва пичанзорлар бор. Балиқчилик ва балиқ овлаш б-н шуғулланилади. Асаларичилик ривожланган. Чорвачиликнинг етакчи тармоғи — гўшт-сут етиштириш. Қорамол, чўчқа, қўй боқилади. Т.Й., автомобиль йўллари зич. Денгиз транс-порти муҳим аҳамиятга эга. Порти — Николаев. 5 олий ўқув юрти, 2 музей, 3 театр, кутубхоналар бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.