Nil-Sahroi Kabir tillari
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 237–238-b. — ziyouz.com
Nil-Sahroi Kabir tillari — Afrika tillari makrooilasi. N.-S.K.t.ning genetik yaqinligi haqidagi faraz amerikalik olim J. Grinberggategişli. Bu tillar, asosan, Markaziy va Şarqiy Afrikada tarkalgan (eng ğarbiy çegarasi Niger daryosining örta oqimi). N.-S.K. t.da 30 mln. dan ortik, kişi sözlaşadi; uşbu tillar ğarbdan şarqqa yönalgan 6 oilaga bölinadi: 1) songaizarma; 2) Sahroi Kabir; 3) maba; 4) fur; 5) şarinil; 6) koma.
N.-S.K.t. içida şari-nil oilasi alohida öringa ega, çunki bu oila öz navbatida şarqiy sudan, markaziy sudan, kunama, berta kabi tarmoklarga, tarmoqlar esa guruhlarga bölinadi. Umuman, N.- S.K.t.ga mansub 50 dan or-tiq til öz grammatik qurilişi va luğat tarkibiga köra özaro keskin farqlanadi, çunki bu tillarga qöşni tillar (ayniqsa, xom-som tillari) kuçli ta'sir körsatgan. Olimlar bu tillarni 160 dan ortiq luğaviy öxşaşliklar, şuningdek, 30 dan or-tiq morfologik körsatkiçlarning özaro muvofiqligi asosida genetik jihatdan bir deb hisoblagan bölsalarda, bunday öxşaşlik va mosliklar N.-S.K.t. makrooilasidagi hamma tillarda ham mavjud emas.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НИЛ-САҲРОИ КАБИР ТИЛЛАРИ — Африка тиллари макрооиласи. Н.-С.К.т.нинг генетик яқинлиги ҳақидаги фараз америкалик олим Ж. Гринберггатегишли. Бу тиллар, асосан, Марказий ва Шарқий Африкада тapкалган (энг ғарбий чегараси Нигер дарёсининг ўрта оқими). Н.-С.К. т.да 30 млн. дан ортик, киши сўзлашади; ушбу тиллар ғарбдан шарққа йўналган 6 оилага бўлинади: 1) сонгаизарма; 2) Саҳрои Кабир; 3) маба; 4) фур; 5) шаринил; 6) кома.
Н.-С.К.т. ичида шари-нил оиласи алоҳида ўринга эга, чунки бу оила ўз навбатида шарқий судан, марказий судан, кунама, берта каби тармокларга, тармоқлар эса гуруҳларга бўлинади. Умуман, Н.- С.К.т.га мансуб 50 дан ор-тиқ тил ўз грамматик қурилиши ва луғат таркибига кўра ўзаро кескин фарқланади, чунки бу тилларга қўшни тиллар (айниқса, хом-сом тиллари) кучли таъсир кўрсатган. Олимлар бу тилларни 160 дан ортиқ луғавий ўхшашликлар, шунингдек, 30 дан ор-тиқ морфологик кўрсаткичларнинг ўзаро мувофиқлиги асосида генетик жиҳатдан бир деб ҳисоблаган бўлсаларда, бундай ўхшашлик ва мосликлар Н.-С.К.т. макрооиласидаги ҳамма тилларда ҳам мавжуд эмас.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.