Nilometr
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 237-b. — ziyouz.com
Nilometr — Ahmad al-Farğoniy boşçiligida abbosiy xalifa al-Mutavakkilning amri b-n 861 y.da Qohi-ra ş. yaqinidagi Ravzo o.da Nil daryosi suv sathini ölçaş maqsadida qurilgan inşoot. Ba'zi Şarq mualliflari asarlarida «Miqyos an-Nil», deb ataladi. N. murabba şaklidagi quduq köri-nişida bölib, Nil daryosi b-n uçta yer osti suv yöllari orqali tutaşgan. Quduq urtasida oq marmar b-n qoplangan (bal. 10 m çamasida) sakkiz qir-rali ustun örnatilgan. Ustunda suv sat-hini ölçaşga imkon beradigan yirik darajot bölib, u mayda darajotga bölingan. Yirik darajot arab tirsak birligi (taxm. 54 sm)ga, maydalari esa uning 1/24 qismi (qirot)ga, ya'ni 2,25 sm ga teng. Kuzatuvçi suv sathi haqida hisob oliş uçun aylanma zinapoyadan tuşib çiqqan. N. daryo suv sathini katta aniqlikda ölçaşga imkon bergan. Jahon Meteorologiya Taşkilotiga a'zo bölgan barça davlatlarda suv hav-zalari (daryolar, köllar, suv omborlari, hatto dengiz va okeanlar)ning suv satxlari ham şu prinsipda ölçanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НИЛОМЕТР — Аҳмад ал-Фарғоний бошчилигида аббосий халифа ал-Мутаваккилнинг амри б-н 861 й.да Қоҳи-ра ш. яқинидаги Равзо о.да Нил дарёси сув сатҳини ўлчаш мақсадида қурилган иншоот. Баъзи Шарқ муаллифлари асарларида «Миқёс ан-Нил», деб аталади. Н. мурабба шаклидаги қудуқ кўри-нишида бўлиб, Нил дарёси б-н учта ер ости сув йўллари орқали туташган. Қудуқ уртасида оқ мармар б-н қопланган (бал. 10 м чамасида) саккиз қир-рали устун ўрнатилган. Устунда сув сат-ҳини ўлчашга имкон берадиган йирик даражот бўлиб, у майда даражотга бўлинган. Йирик даражот араб тирсак бирлиги (тахм. 54 см)га, майдалари эса унинг 1/24 қисми (қирот)га, яъни 2,25 см га тенг. Кузатувчи сув сатҳи ҳақида ҳисоб олиш учун айланма зинапоядан тушиб чиққан. Н. дарё сув сатҳини катта аниқликда ўлчашга имкон берган. Жаҳон Метеорология Ташкилотига аъзо бўлган барча давлатларда сув ҳав-залари (дарёлар, кўллар, сув омборлари, ҳатто денгиз ва океанлар)нинг сув сатхлари ҳам шу принципда ўлчанади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.