Nippur
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 242-b. — ziyouz.com
Nippur (hoz. Niffer yoki Nuffar, Iroqdagi Bağdod va Basra ş.lari orasida) — qad. Şumer şaharlaridan biri, uning boş diniy markazi (mil. av. 3-ming yillik boşi — 2-ming yillik boşlari). Mil. av. 3-ming yillikda N.da şumeriylarning maxalliy ma'budlari — «togliklar» (Enlil boşçiligida) va Eridu — «dengiz» (Enki boşçiligida) ma'budlarini birlaştirgan bir sajdagohi (panteon) qurilgan. Mil. av. 18-a.da N. Bobil tomonidan bosib olingan. Şu munosa-bat b-n N. diniy markaz sifatidagi rolini Bobilga bergan. Bobilning boş ma'budi Marduk, oliy ma'bud Bela nomini olgan Enlil deb e'tirof etila boşlangan.
N. diniy markaz sifatida Şumer şahar-davlatlari hayotida katta rol öynagan. N. kohinlari tan olmagan bironta ham podşo Şumerda tan olin-magan. N. ibodatxonasida kutubxona bar-po etilgan bölib (mil. av. 3-ming yillik), unda tarix, geogr., astronomiya, botanika, zool., filologiya va b. fanlarga oid şumeriylarning risolalari ilohiyot, munajjimlik-sehrgarlikka (ularning köpçiligi mil. av. 1-ming yillikda Aşşurnasirpal va Aşşur-banipal kutubxonasi olimlari tomonidan qayta köçirilgan) oid asarlar b-n birga saqlangan. Mil. av. 2-ming yillik boşida kutubxona Elam istiloçisi Kudurmabuk tomonidan yok,ib yuborilgan. Mil. av. 2— 1-ming yilliklarda N. Bobilning «erkin şahri» sifatida içki muxtoriyat huquqiga ega bölgan. Axomaniylar davrida (mil. av. 5-a.) N.da Muraşu savdosudxörlik uyi mavjud bölgan (unda katta arxiv huj-jatlari saqlangan). Söngra N. kimsasiz şaharga aylanib, sosoniylar davrida nekropol bölgan N.da kazişma işlari 19-a.dan olib boriladi; Enlil (Ekur) ibodatxonasi, maktab, kutubxona (80 xonadan iborat, 80 mingga yaqin mixxat hujjatlari, şundan 23 minggi kutubxonaning eng qad. davriga oid), xususiy uy-joylar va b. topilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НИППУР (ҳоз. Ниффер ёки Нуффар, Ироқдаги Бағдод ва Басра ш.лари орасида) — қад. Шумер шаҳарларидан бири, унинг бош диний маркази (мил. ав. 3-минг йиллик боши — 2-минг йиллик бошлари). Мил. ав. 3-минг йилликда Н.да шумерийларнинг махаллий маъбудлари — «тогликлар» (Энлиль бошчилигида) ва Эриду — «денгиз» (Энки бошчилигида) маъбудларини бирлаштирган бир саждагоҳи (пантеон) қурилган. Мил. ав. 18-а.да Н. Бобил томонидан босиб олинган. Шу муноса-бат б-н Н. диний марказ сифатидаги ролини Бобилга берган. Бобилнинг бош маъбуди Мардук, олий маъбуд Бела номини олган Энлиль деб эътироф этила бошланган.
Н. диний марказ сифатида Шумер шаҳар-давлатлари ҳаётида катта роль ўйнаган. Н. коҳинлари тан олмаган биронта ҳам подшо Шумерда тан олин-маган. Н. ибодатхонасида кутубхона бар-по этилган бўлиб (мил. ав. 3-минг йиллик), унда тарих, геогр., астрономия, ботаника, зоол., филология ва б. фанларга оид шумерийларнинг рисолалари илоҳиёт, мунажжимлик-сеҳргарликка (уларнинг кўпчилиги мил. ав. 1-минг йилликда Ашшурнасирпал ва Ашшур-банипал кутубхонаси олимлари томонидан қайта кўчирилган) оид асарлар б-н бирга сақланган. Мил. ав. 2-минг йиллик бошида кутубхона Элам истилочиси Кудурмабук томонидан ёк,иб юборилган. Мил. ав. 2— 1-минг йилликларда Н. Бобилнинг «эркин шаҳри» сифатида ички мухторият ҳуқуқига эга бўлган. Ахоманийлар даврида (мил. ав. 5-а.) Н.да Мурашу савдосудхўрлик уйи мавжуд бўлган (унда катта архив ҳуж-жатлари сақланган). Сўнгра Н. кимсасиз шаҳарга айланиб, сосонийлар даврида некрополь бўлган Н.да казишма ишлари 19-а.дан олиб борилади; Энлиль (Экур) ибодатхонаси, мактаб, кутубхона (80 хонадан иборат, 80 мингга яқин миххат ҳужжатлари, шундан 23 мингги кутубхонанинг энг қад. даврига оид), хусусий уй-жойлар ва б. топилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.