Niqob
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 257–258-b. — ziyouz.com
Niqob — maskarad, karnaval qatnaşçisining özini tanitmaslik uçun yuziga kiyadigan (köz örni oçiqbölgan), ba'zan odam başarasini, xdyvon yoki afsonaviy maxduq boşini tasvirlay-digan maxsus krplama. Hoz. N.lar mağ-zi soxta, plastmassa, rezina va b. ma-teriallardan yasaladi. N. kad. zamonlarda ov qilingan hayvon va quşlarning ta-biiy kallalari, pöstaklari va patlaridan yasalgan. Odam timsollarini körsatişda kalla suyaklari işlatilgan. Keyinçalik ular ölgan kişini eslaş va ajdodlar ruhiga siğiniş b-n boğliq marosimlarda qöllanuvçi şartli tasvirlar b-n almaştirilgan. Yunon va Rim teatrida, Şark, mamla-katlari va qad. Xorazm, Baqtriya, Par-kona (Davan), Söğdiyona davlatlaridagi an'anaviy şakldagi teatrlarda N.dan keng foydalanilgan. Afrosiyob, Xolçayon, Oyxonim, Tuproqqal'a kabi qad. şaharlardan topilgan N. tasvirlari şundan dalolatdir. Arxeologik qazişlar natijasida Afrosiyobdan (1 -a.) qölida N. uşlab turgan tört aktyorning tasviri, Tuproqqal'adan (3- a.) masxaraboz N.i topilgan. U rta asrlarda N. masxarabozlar teatrida keng qöllanilgan. Xorazm masxarabozlari «Xatarli öyin» degan turkum tomoşalarida şu kungaça N.dan foydalanib keladilar. Mamlakatning boşka joylarida N. dor masxarabozlari tomoşalarida uçraydi. Hindiston, Xitoy, Yaponiya va b.ning zamonaviy teatrlarida N. örniga köpinça niqobsimon grimlardan foydalaniladi. Şuningdek, bu mamlakatlar va ba'zi Afrika xalqlari tomoşalarida ot, şer, ajdarqo va b. hayvon hamda afsonaviy mavjudotlar ifodalangan N. liboslar keng tarqalgan (yana q. Maska).
Muhsin Qodirov.
Q.: Maska
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НИҚОБ — маскарад, карнавал қатнашчисининг ўзини танитмаслик учун юзига киядиган (кўз ўрни очиқбўлган), баъзан одам башарасини, хдйвон ёки афсонавий махдуқ бошини тасвирлай-диган махсус крплама. Ҳоз. Н.лар мағ-зи сохта, пластмасса, резина ва б. ма-териаллардан ясалади. Н. кад. замонларда ов қилинган ҳайвон ва қушларнинг та-биий каллалари, пўстаклари ва патларидан ясалган. Одам тимсолларини кўрсатишда калла суяклари ишлатилган. Кейинчалик улар ўлган кишини эслаш ва аждодлар руҳига сиғиниш б-н боғлиқ маросимларда қўлланувчи шартли тасвирлар б-н алмаштирилган. Юнон ва Рим театрида, Шарк, мамла-катлари ва қад. Хоразм, Бақтрия, Пар-кона (Даван), Сўғдиёна давлатларидаги анъанавий шаклдаги театрларда Н.дан кенг фойдаланилган. Афросиёб, Холчаён, Ойхоним, Тупроққалъа каби қад. шаҳарлардан топилган Н. тасвирлари шундан далолатдир. Археологик қазишлар натижасида Афросиёбдан (1 -а.) қўлида Н. ушлаб турган тўрт актёрнинг тасвири, Тупроққалъадан (3- а.) масхарабоз Н.и топилган. У рта асрларда Н. масхарабозлар театрида кенг қўлланилган. Хоразм масхарабозлари «Хатарли ўйин» деган туркум томошаларида шу кунгача Н.дан фойдаланиб келадилар. Мамлакатнинг бошка жойларида Н. дор масхарабозлари томошаларида учрайди. Ҳиндистон, Хитой, Япония ва б.нинг замонавий театрларида Н. ўрнига кўпинча ниқобсимон гримлардан фойдаланилади. Шунингдек, бу мамлакатлар ва баъзи Африка халқлари томошаларида от, шер, аждарқо ва б. ҳайвон ҳамда афсонавий мавжудотлар ифодаланган Н. либослар кенг тарқалган (яна қ. Маска).
Муҳсин Қодиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.