Nisbiy harakat
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 243–244-b. — ziyouz.com
Nisbiy harakat — moddiy nuqtaning şartli ravişda közğalmas deb olingan asosiy sanoq sistemaga nisbatan köçib borayotgan harakatdagi sanok sistemaga nisbatan harakati. Inersial sanoq sistemaga nisbatan ma'lum tezlaniş b-n harakatlanayotgan har qanday sanoq sistemasi noinersial sanok, sistemani taşkil etadi. Agar sanok sistemasi S ilgarilanma harakatda bölsa, koriolis tezlaniş nolga teng böladi; ilgarilanma harakat inersial bölsa, köçirma tezlaniş ham nolga teng böladi. Şu sa-babli, Nyutonning ikkinçi konuni mutlaq qözğalmas va inersial koordinata sistemalariga nisbatan bir xil yoziladi. Agar qözğaluvçan koordinata sistemasi inersial bölsa, Nyuton ikkinçi qonunining ifodasida koriolis va köçirma inersiya kuçlari böladi. Koordinata sistemasi ilgarilanma harakatda bölsa, koriolis va inersiya kuçlari bölmaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НИСБИЙ ҲАРАКАТ — моддий нуқтанинг шартли равишда кўзғалмас деб олинган асосий саноқ системага нисбатан кўчиб бораётган ҳаракатдаги санок системага нисбатан ҳаракати. Инерциал саноқ системага нисбатан маълум тезланиш б-н ҳаракатланаётган ҳар қандай саноқ системаси ноинерциал санок, системани ташкил этади. Агар санок системаси S илгариланма ҳаракатда бўлса, кориолис тезланиш нолга тенг бўлади; илгариланма ҳаракат инерциал бўлса, кўчирма тезланиш ҳам нолга тенг бўлади. Шу са-бабли, Ньютоннинг иккинчи конуни мутлақ қўзғалмас ва инерциал координата системаларига нисбатан бир хил ёзилади. Агар қўзғалувчан координата системаси инерциал бўлса, Ньютон иккинчи қонунининг ифодасида кориолис ва кўчирма инерция кучлари бўлади. Координата системаси илгариланма ҳаракатда бўлса, кориолис ва инерция кучлари бўлмайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.