Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Nitrat kislota

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 247-b. — ziyouz.com

    Nitrat kislota NITRAT KISLOTA, HNO3 - kuçli bir asosli kislota. Suvsizi beqaror suyuklik. Mol.m. 63,016. Suvsiz N.k.ning suyuklaniş t-rasi — 41,59°,kaynaş t-rasi 84°, ziçligi 1,513 g/sm3. N.k. suv b-n istalgan nisbatda aralaşadi. Suvsiz N.k. (98—100%li) xona haroratida tutab parçalanadi, bunda hosil bölgan NO2 dan havo sariq tusga kiradi. N.k. qaynatilganida ham parçalanadi: 4HNO3-^2H2O+4NO2T+O2T. Amalda ziçligi 1,44 g/sm3 bölgan 63— 65% li konsentrlangan kislota işlatiladi. N.k. — kuçli oksidlovçi. Şu sababli metallarga ta'sir ettirilganda vodorod ajralib çiqmaydi. N. k. metallmaslarni ham oksidlaydi. Konsentrlangan N.k. metallar va metallmaslar b-n reaksiyaga kirişganida, al-batta azot (1U)-oksid ajralib çiqadi. N.k.da oltin, platina, iridiy, radiy va ruteniydan boşka barça metallar eriydi. N.k.ga xlorid kislota qöşil-sa,zar suvi hosil böladi. N.k.ning barça tuzlari suvda yaxşi eriydi. N.k. sanoatda ammiakni havo kislorodi b-n oksidlab olinadi. Azotli va murakkab öğitlar (ammiak selitrasi, kaliyli va kalsiyli selitralar, nitrofoska) i.ç.da, olişda, metallurgiyada va b. maqsadlarda keng qöllanadi. Konsentrlangan N.k. portlovçi moddalar, sulfat va fosfat kislotalar, aromatik nitrobirikmalar, böyagiçlar olişda işlatiladi. N.k. buği nafasga tegsa za-harlaydi, terini kuydiradi. Konsentrlangan N.k. organik moddalarga tekkanda portlaydi va yonğin çiqadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    НИТРАТ КИСЛОТА, HNO3 - кучли бир асосли кислота. Сувсизи беқарор суюклик. Мол.м. 63,016. Сувсиз Н.к.нинг суюкланиш т-раси — 41,59°,кайнаш т-раси 84°, зичлиги 1,513 г/см3. Н.к. сув б-н исталган нисбатда аралашади. Сувсиз Н.к. (98—100%ли) хона ҳароратида тутаб парчаланади, бунда ҳосил бўлган NO2 дан ҳаво сариқ тусга киради. Н.к. қайнатилганида ҳам парчаланади: 4HNO3-^2H2O+4NO2T+O2T. Амалда зичлиги 1,44 г/см3 бўлган 63— 65% ли концентрланган кислота ишлатилади. Н.к. — кучли оксидловчи. Шу сабабли металларга таъсир эттирилганда водород ажралиб чиқмайди. Н. к. металлмасларни ҳам оксидлайди. Концентрланган Н.к. металлар ва металлмаслар б-н реакцияга киришганида, ал-батта азот (1У)-оксид ажралиб чиқади. Н.к.да олтин, платина, иридий, радий ва рутенийдан бошка барча металлар эрийди. Н.к.га хлорид кислота қўшил-са,зар суви ҳосил бўлади. Н.к.нинг барча тузлари сувда яхши эрийди. Н.к. саноатда аммиакни ҳаво кислороди б-н оксидлаб олинади. Азотли ва мураккаб ўғитлар (аммиак селитраси, калийли ва кальцийли селитралар, нитрофоска) и.ч.да, олишда, металлургияда ва б. мақсадларда кенг қўлланади. Концентрланган Н.к. портловчи моддалар, сульфат ва фосфат кислоталар, ароматик нитробирикмалар, бўягичлар олишда ишлатилади. Н.к. буғи нафасга тегса за-ҳарлайди, терини куйдиради. Концентрланган Н.к. органик моддаларга текканда портлайди ва ёнғин чиқади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.