Nitratlar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 247-b. — ziyouz.com
Nitratlar NITRATLAR, metall nitratlari — nitrat kislota HNO3 tuzlari. Rangsiz kristallar; oddiy şaroitda barqaror. Yuqori t-rada kislorod ajratib çiqarib parçalanadi. N. parçalanganida tarkibidagi metallning faolligiga qarab turliça maqsulotlar hosil böladi. Mas, işqoriy va iş-qoriy-yer metallarning N.i parçalanganida nitritlar hosil böladi va kislorod ajralib çiqadi; oğir metallarning N.i parçalanganida metall oksidi, azot (1U)-oksid va kislorod hosil böladi. Ammoniy nitrat NH4NO3, kaliy nitrat KNO3, kalsiy nitrat Ca(NO3)2 selitralar deb ataladi. N. nitrat kislotani metallar, oksidlar, gidr-oksidlar va ba'zi tuzlarga ta'sir etti-rib olinadi. Turli sanoat sohalarida, q.x.da öğit sifatida, portlovçi moddalar i.ç.da, böyoqçilikda tezob sifatida qöllanadi. N. zaharli. Odam öpkasida şiş paydo qiladi, köngilni behuzur qiladi, yötaltiradi, ötkir yurak-tomir yetişmovçiligi va b.ga sabab böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НИТРАТЛАР, металл нитратлари — нитрат кислота HNO3 тузлари. Рангсиз кристаллар; оддий шароитда барқарор. Юқори т-рада кислород ажратиб чиқариб парчаланади. Н. парчаланганида таркибидаги металлнинг фаоллигига қараб турлича мақсулотлар ҳосил бўлади. Мас, ишқорий ва иш-қорий-ер металларнинг Н.и парчаланганида нитритлар ҳосил бўлади ва кислород ажралиб чиқади; оғир металларнинг Н.и парчаланганида металл оксиди, азот (1У)-оксид ва кислород ҳосил бўлади. Аммоний нитрат NH4NO3, калий нитрат KNO3, кальций нитрат Ca(NO3)2 селитралар деб аталади. Н. нитрат кислотани металлар, оксидлар, гидр-оксидлар ва баъзи тузларга таъсир этти-риб олинади. Турли саноат соҳаларида, қ.х.да ўғит сифатида, портловчи моддалар и.ч.да, бўёқчиликда тезоб сифатида қўлланади. Н. заҳарли. Одам ўпкасида шиш пайдо қилади, кўнгилни беҳузур қилади, йўталтиради, ўткир юрак-томир етишмовчилиги ва б.га сабаб бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.