Nitritlar

Nitritlar — nitrit kislota tuzlari. Işqoriy metallar va ammoniy N.i köproq, işqoriy-yer metallar, qörgoşin va kumuş N.i nisbatan kam-roq işlatiladi. Kaliy, natriy, bariy N.i suvda yaxşi eriydi, kumuş, simob, mis N.i esa oz eriydi. N.ning aksariyati spirt, efir va b. organik erituvçilarda juda oz eriydigan termik bekaror birikmalar. Faqat iş-qoriy metallarning N.i parçalanmay suyuklanadi, qolganlari 25— 300° da parçalanadi. N.ning ajraliş jarayoni murakkab bölib, parallel va ket-ma-ket reaksiyalarni öz içiga oladi. Asosiy gazeimon ajraliş mahsulotlari — NO, NO2, N2 va O2, qattiq moddalar sifatida metall oksidi yoki elementar metall böladi. Neytral muhitda N. azot (N)-oksid NO gaça kay-tariladi, kislotali muhitda esa nit-ratlargaça oksidlanadi. Organik galo-genidlar b-n reaksiyaga kirişib organik N. RONO qamda nitrobi-rikmalar hosil qiladi. Sanoatda nit-rozo gazini (NO+NO2 aralaşmasi) işqoriy metallar karbonatlari yoki gidroksidlari eritmalariga yuttiriş (absorbsiyalaş) yöli b-n olinadi. Boşqa metallarning N.i NaNO2 ga metallarning tuzlarini ta'sir ettirib almaşiniş reaksiyasi yordamida yoki şu metallar nitratlarini qaytariş yöli b-n olinadi. Azo böyagiçlar sintezida, kaprolaktam i.ç.da, oziq-ovqat konservantlari örnida, rezina i.ç.da, töqimaçilik va metallni qay-ta işlaş sanoatida oksidlovçi va kaytaruvçi, amilnitrit C5HnONO va b. tibbiyotda qon tomirni kengaytiruvçi modda sifatida işlatiladi.