Nitroglitserin
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 251-b. — ziyouz.com
Nitroglitserin NITROGLITSERIN, glitserin trinitrat, trinitrin, O2NOCH(CH2ONO2)2 — glitserin va nitrat kislotaning murakkab efiri. Mol. m. 227,14; rangsiz yopişqoqsuyuklik, ziçligi 1,591 g/sm3 (25° da), qotiş t-rasi 13,2°. Benzinda, suvda erimay-di, atseton, efir va benzolda yaxşi eriydi. Glitserinni nitrat va sulfat kislota aralaşmasida eterifikatsiyalab olinadi. N.ni ilk bor 1846 y.da italiyalik olim A. Sobrero sintez qilgan. 19-a.ning 60—70-y.larida A. Nobel (q. Nobellar) taklifiga binoan, sanoat miqyosida i.ç. yölga qöyilgan. N. juda kuçli portlovçi modda. Tutunsiz porox, şuningdek, dinamit i.ç.da qöllanadi. Tibbiyotda spirtdagi 1% li eritmasi va tabletkasi işlatiladi. Asosan, boş, yurak va gavdaning yuqori qismi terisidagi kon tomirlarni ken-gaytiradi. Yurak va miya tomirlari spazmida buyuriladi.
Q.: Nobellar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
НИТРОГЛИЦЕРИН, глицерин тринитрат, тринитрин, O2NOCH(CH2ONO2)2 — глицерин ва нитрат кислотанинг мураккаб эфири. Мол. м. 227,14; рангсиз ёпишқоқсуюклик, зичлиги 1,591 г/см3 (25° да), қотиш т-раси 13,2°. Бензинда, сувда эримай-ди, ацетон, эфир ва бензолда яхши эрийди. Глицеринни нитрат ва сульфат кислота аралашмасида этерификациялаб олинади. Н.ни илк бор 1846 й.да италиялик олим А. Собреро синтез қилган. 19-а.нинг 60—70-й.ларида А. Нобель (қ. Нобеллар) таклифига биноан, саноат миқёсида и.ч. йўлга қўйилган. Н. жуда кучли портловчи модда. Тутунсиз порох, шунингдек, динамит и.ч.да қўлланади. Тиббиётда спиртдаги 1% ли эритмаси ва таблеткаси ишлатилади. Асосан, бош, юрак ва гавданинг юқори қисми терисидаги кон томирларни кен-гайтиради. Юрак ва мия томирлари спазмида буюрилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.